त्रियुगा नगरपालिका

गाईघाट अथवा त्रियुगा नगर पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चलमा रहेको उदयपुर जिल्लाको सदरमुकाम हो। गाईघाट त्रियुगा नगरपालिकाको उदयपुर जिल्लाको केन्द्रिय शहर हो, तर समग्र नगरपालिकालाई नै गाईघाट वा त्रियुगा नगरको नामबाट चिनिन्छ।

त्रियुगा नगरपालिका

Triyuga Municipality
सगरमाथा राजमार्ग, गाईघाट बजार (डि एम गेट नजिक)
सगरमाथा राजमार्ग, गाईघाट बजार (डि एम गेट नजिक)
देश नेपाल
राज्यसगरमाथा अञ्चल
जिल्लाउदयपुर जिल्ला
स्थापना२०५३ साल चैत १३ गते
सरकार
 • मेयरबलदेव चौधरी
 • उप मेयरदेबी कुमारी चौधरी
जनसङ्ख्या
 (वि.सं.२०६८)
 • जम्मा७१,४०५
समय क्षेत्रयुटिसी+५:४५ (नेपालको प्रमाणिक समय)
पोस्टल कोड
५६३००
क्षेत्रीय सङ्केत(हरू)०३५
वेबसाइटwww.triyugamun.gov.np

पूर्वी नेपालको उदयपुर उपत्यकाको उदयपुर जिल्लामा रहेको त्रियुगा नगर द्रुततर गतिमा विकास भईरहेको नगर हो । यो भित्री मधेशमा पर्दछ । उदयपुर जिल्लाको सदरमुकाम रहेको त्रियुगामा सबै जिल्ला स्तरीय कार्यलयहरूका साथै क्याम्पस विद्यालय तथा अस्पतालहरू समेत रहेका छन्।

फैलावटसम्पादन

 
मुख्य चोक, गाईघाट बजार

वि. सं. २०५३ साल चैत १३ गते गाईघाट, देउरी र भुमरसुवा गाविसहरूलाई मिलाएर यो नगरपालिकाको स्थापना भएको हो। वि. सं. २०७३ फाल्गुन २७ गते सम्म यस नगरपालिकामा १७ वडा रहेका थिए र यो क्षेत्रफलका आधारमा नेपालकै सबैभन्दा ठूलो नगरपालिका पनि मानिन्थ्यो।

स्थानीय तह पुनर्संरचना आयोगले गरेको सिफारिश नेपाल सरकारले अनुमोदन गरी राजपत्रमा वि. सं. २०७३ फाल्गुन २७ गते प्रकाशित गरेपछी यस नगरपालिकामा उदयपुर जिल्लाका निम्नलिखित गाविसहरुसमेत समायोजन भएका छन।

यस पश्चात नगरपालिकाको क्षेत्रफल ५४७.४३ वर्ग किमि भएको छ। वि. सं. २०६८ सालको जनगणना अनुसार यहाँको जनसँख्या ८७,५५७ रहेको छ। नयाँ विभाजन अनुसार यस नगरपालिकामा १६ वडाहरु रहेका छन।

त्रियुगा नगरपालिकाको पूर्वमा चौदण्डीगढी नगरपालिका, पश्चिममा उदयपुरगढी गाउँपालिकासप्तरी जिल्ला, उतरमा रौतामाई गाउँपालिकाखोटाङ जिल्ला तथा दक्षिणमा सप्तरी जिल्ला रहेका छन।

भूगोल तथा वन्य जीवनसम्पादन

 
कोशी टप्पू

यो शहर प्रसिद्ध उदयपुर उपत्यकामा छ। पहिला उदयपुर जिल्लाको सदरमुकाम उदयपुरगढीमा हुने गर्थ्यो जुन इतिहासमा सेन राजवंशको सत्ता केन्द्र थियो।[स्रोत नखुलेको] पछि सदरमुकाम गाईघाट सारिएको हो। यो शहर त्रियुगा नदीको किनारमा स्थित हुनाले यसको नाम त्रियुगा नगरपालिका राखिएको हो।

मध्य दक्षिण नेपालको यो भित्री मधेश वा भित्री तराईको भविष्य उज्जवल मानिएको छ। उदयपुरगढी पहाडमाथि छ भने गाईघाट उपत्यका समतलमा पर्छ। पूर्वी नेपालमा उदयपुर उपत्यका सबैभन्दा ठुलो उपत्यका हो; साथै यहाँको प्राकृतिक सौन्दर्य पनि आकर्षक छ। बरुवा र त्रियुगा नदी यो नगर हुँदै बग्छन भने यस नगरको उत्तर र दक्षिणतर्फ क्रमश: महाभारतचुरे पर्वत शृङ्खला रहेका छन ।

यस उपत्यकाको पूर्व तिर कोशी नदी बग्छ जुन नेपालको सबैभन्दा ठुलो नदी हो। कोशी नदीमा ८० प्रजातिका माछाहरू लगायत साथै दुर्लभ घडियाल गोहि तथा ग्यांगेटिक डल्फिन पनि पाइन्छन। कोशी नदीको मध्यमा एउटा टप्पु छ जुन वन्यजन्तुहरूको लगि सुरक्षित गरिएको छ। यो टप्पु एक प्रकारको पानी भैसी (अर्ना) को घर पनि हो। कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष अन्तर्राष्ट्रिय महत्त्व राख्ने भूमि हो। मुख्यत: लोपोन्मुख अवस्थामा रहेका अर्ना (जंगली भैँसी)हरू पाईने यो आरक्षमा अन्य २० प्रकारका साना ठूला जनावरहरू जस्तै: हरिण, रतुवा, नीलगाई, बँदेल, बाँदर, अजिंगर आदि जनावरहरू पाइन्छन। यसलाई १९८७ मा रामसार क्षेत्र घोषित गरिएको थियो। यो टप्पू क्षेत्र २८० प्रजातिका चराचुरङ्गीहरूको घर पनि हो ।[स्रोत नखुलेको]

धार्मिक तीर्थस्थलसम्पादन

यस नगरपालिकाले हरेक जातजाति र भाषाभाषीहरूको आस्था अनुरुप विभिन्न मठमन्दिर र थानहरूको सुरक्षा गर्दै आईरहेको छ जसले ऐतिहासिक, धार्मिक एवं दर्शनीय स्थलको रूपमा पर्यटकीय सम्भावना बोकेका छन।[१] यी पवित्र सम्पदाहरूलाई निम्नानुसार वर्गीकरण गर्न सकिन्छ।

प्राकृतिक तीर्थस्थलसम्पादन

  • ककनी महादेव, कालीखोला
  • खाटमन्दिर, बागचौरी
  • मूढगढा, मोतिगडा
  • शिवालय, असारी
  • सलेश, चुरिया माई
  • रौता पोखरी, रौता

मानव निर्मित तीर्थस्थलसम्पादन

  • इन्द्रेश्वर महादेव, बरुवा
  • गणेश र भगवती मन्दिर, गाईघाट
  • गीता मन्दिर, खाटथान
  • राधाकृष्ण मन्दिर, गाईघाट
  • राम मन्दिर, कालीखोला
  • शिव मन्दिर, जलजले
  • शिवालय, बगाहा
  • सीताराम मन्दिर, मोतिगडा
  • सिद्देश्वर महादेव, चुहाडे
  • राधाकृष्ण मन्दिर, नमुना चोक, चुहाडे

बैङ्क तथा वित्तीय संस्थासम्पादन

यो शहरमा स्थानिय स्तरका विभिन्न वित्तीय संस्था खुलेका छन्। राष्ट्रिय स्तरका बैङ्कहरूले पनि आफ्नो शाखा कार्यालय खोलेर सेवा प्रदान गर्दै आईरहेका छन। नेपाल बैङ्क लिमिटेड, राष्ट्रिय वाणिज्य बैङ्क लिमिटेड, कृषि विकास बैङ्क लिमिटेड, ग्लोबल आईएमई बैङ्क लिमिटेड, एन आइ सी एसिया बैङ्क लिमिटेड, नेपाल इन्भेष्टमेण्ट बैङ्क लिमिटेड, सिभिल बैङ्क लिमिटेड आदि बैङ्कहरूको शाखा कार्यालय गाईघाटमा छन।

यातायातसम्पादन

 
गाईघाट बस पार्क

सगरमाथा राजमार्ग (जुन लहान भन्दा केही किमी पूर्व कदमाहा देखि शुरू हुन्छ) ले त्रियुगा नगरलाई पूर्व-पश्चिम राजमार्ग (महेन्द्र राजमार्ग) को कदमाहामा जोड्छ। त्रियुगालाई देशका मुख्य मुख्य शहरहरूमा यातायात सञ्जाल मार्फत जोड्ने मार्ग पनि यहि हो। सगरमाथा राजमार्गले गाईघाटलाई उत्तर तर्फका पहाड़ी जिल्लाहरू खोटाङ, ओखलढुङ्गा र  सोलुखुम्बुसंग जोड्छ। बेल्टार हुदै पुर्वमा धरान र कटारी हुदै पश्चिममा सिन्धुली पुगिने गरी पूर्व-पश्चिम राजमार्गको वैकल्पिक खण्डको रूपमा विकास भएको सडक पुर्वाधार पनि त्रियुगा नगर हुदै जान्छ।

नगर भित्र आवत जावत गर्न निजी सवारीसाधनको रूपमा साईकल र मोटर-साईकल अत्याधिक प्रयोग हुन्छन। नगर भित्र टेम्पो, ट्याक्सी, अटो, रिक्शा, मिनि बस जस्ता भाडाका सवारीसाधन सञ्चालित छन। छोटो तथा लामो दुरीका सार्वजनिक सवारीसाधन दैनिक सञ्चालन हुनाले देशका प्रमुख शहरहरु बाट/सम्म सजिलै यात्रा गर्न सकिन्छ।

‍‍‍‍‍मीडिया तथा सञ्चार साधनसम्पादन

राष्ट्रीय समाचार पत्रहरु जस्तै कान्तिपुर, द काठमांडू पोस्ट, अन्नपूर्ण पोस्ट, द हिमालयन टाइम्स, नागरिक, रिपब्लिका, गोर्खापत्र आदि बिहान बिहानै उपलब्ध हुन्छन्। क्षेत्रीय टेलिभिजन जसको नाम जी-म्युजिक हो यहाँबाट केबलको माध्यमले प्रसारित गरिन्छ। यहाँ केबल टेलिभिजन सेवाहरू पनि उपलब्ध छन। यहाँबाट कयौं क्षेत्रीय समाचार पत्रहरु दैनिक, साप्ताहिक या मासिक आधारमा प्रकाशित हुन्छन। माझखड्का, त्रियुगा पोस्ट, बरुआ टाइम्स, उदयपुर पोस्ट आदि यहाँबाट प्रकाशित हुने समाचार पत्र-पत्रिका हुन्। यहाँ एफएम स्टेशनहरु पनि छन जहाँबाट मनोरंजनका साथै समाचारहरु पनि प्रसारित भई रहन्छन। यहाँबाट प्रसारण भइरहेका एफएमहरू यस प्रकार छन:

  • रेडियो त्रियुगा १०४ मेगाहर्ट्ज (सामुदायिक)
  • रेडियो उदयपुर १०२ मेगाहर्ट्ज (सामुदायिक)
  • रेडियो अमूर्त ९१.६ मेगाहर्ट्ज (व्यवसायिक)

यस बाहेक कान्तिपुर एफएम, इमेज एफएम तथा सप्तकोशी एफएम प्रष्टसँग सुन्न सकिन्छ।

यो शहरमा नेपाल टेलिकमको तार तथा तार-रहित टेलिफोन र फ्याक्स सेवा उपलब्ध छ भने एनसेलले तार-रहित टेलिफोन सेवा दिंदै आएका छन। नेपाल टेलिकमएनसेलको फो जी इन्टरनेट नेटवर्क रहेको शहरमा ब्रोडलिङ्क, वर्ल्डलिङ्क, सुविसु आदिको इन्टरनेटको सुविधा पनि उपलब्ध छ।

उद्योगसम्पादन

यस नगरमा रहेको उदयपुर सिमेन्ट उद्योग लिमिटेड नेपालको सबै भन्दा ठूलो सिमेन्ट उद्योग हो। २०४५ सालमा जापान सरकारको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा निर्मित यस उद्योग नगरपालिकाको वडा नं. ११ जलजले को बनक्षेत्रमा अबस्थित छ। आवश्यक चुन ढुङ्गा भने नगर क्षेत्र बाहिर उदयपुर जिल्लाकै उत्तरी भेग को सुकौराबाट रोपवे मार्फत ढुवानी गर्न पुर्वाधारहरु बनाईएको छ।

बाह्य कडीहरूसम्पादन

सन्दर्भ सामग्रीहरूसम्पादन

  1. "त्रियुगा नगर सन्देश २०५८ असोज" मा श्री गिरिराज खतिवडाको लेखबाट

यी पनि हेर्नुहोससम्पादन