'एल्युमिनियम' (हलुङ्गो) एक हलुको र चम्किलो धातु हो। यसलाई Al ले जनाइन्छ। यसलाई विभिन्न भाडावर्तन र हवाईजहाज लगायतका सवारीसाधनका पाटपुर्जा निर्माण गर्न उपयोगमा ल्याइन्छ।

एल्युमिनियम, 00Al
ढाँचा:Infobox element/symbol-to-top-image/alt
एल्युमिनियम
Pronunciation
Appearanceचाँदी रङ्गको खैरो धातु
एल्युमिनियम in the periodic table
Hydrogen (diatomic nonmetal)
Helium (noble gas)
Lithium (alkali metal)
Beryllium (alkaline earth metal)
Boron (metalloid)
Carbon (polyatomic nonmetal)
Nitrogen (diatomic nonmetal)
Oxygen (diatomic nonmetal)
Fluorine (diatomic nonmetal)
Neon (noble gas)
Sodium (alkali metal)
Magnesium (alkaline earth metal)
Aluminium (post-transition metal)
Silicon (metalloid)
Phosphorus (polyatomic nonmetal)
Sulfur (polyatomic nonmetal)
Chlorine (diatomic nonmetal)
Argon (noble gas)
Potassium (alkali metal)
Calcium (alkaline earth metal)
Scandium (transition metal)
Titanium (transition metal)
Vanadium (transition metal)
Chromium (transition metal)
Manganese (transition metal)
Iron (transition metal)
Cobalt (transition metal)
Nickel (transition metal)
Copper (transition metal)
Zinc (transition metal)
Gallium (post-transition metal)
Germanium (metalloid)
Arsenic (metalloid)
Selenium (polyatomic nonmetal)
Bromine (diatomic nonmetal)
Krypton (noble gas)
Rubidium (alkali metal)
Strontium (alkaline earth metal)
Yttrium (transition metal)
Zirconium (transition metal)
Niobium (transition metal)
Molybdenum (transition metal)
Technetium (transition metal)
Ruthenium (transition metal)
Rhodium (transition metal)
Palladium (transition metal)
Silver (transition metal)
Cadmium (transition metal)
Indium (post-transition metal)
Tin (post-transition metal)
Antimony (metalloid)
Tellurium (metalloid)
Iodine (diatomic nonmetal)
Xenon (noble gas)
Caesium (alkali metal)
Barium (alkaline earth metal)
Lanthanum (lanthanide)
Cerium (lanthanide)
Praseodymium (lanthanide)
Neodymium (lanthanide)
Promethium (lanthanide)
Samarium (lanthanide)
Europium (lanthanide)
Gadolinium (lanthanide)
Terbium (lanthanide)
Dysprosium (lanthanide)
Holmium (lanthanide)
Erbium (lanthanide)
Thulium (lanthanide)
Ytterbium (lanthanide)
Lutetium (lanthanide)
Hafnium (transition metal)
Tantalum (transition metal)
Tungsten (transition metal)
Rhenium (transition metal)
Osmium (transition metal)
Iridium (transition metal)
Platinum (transition metal)
Gold (transition metal)
Mercury (transition metal)
Thallium (post-transition metal)
Lead (post-transition metal)
Bismuth (post-transition metal)
Polonium (post-transition metal)
Astatine (metalloid)
Radon (noble gas)
Francium (alkali metal)
Radium (alkaline earth metal)
Actinium (actinide)
Thorium (actinide)
Protactinium (actinide)
Uranium (actinide)
Neptunium (actinide)
Plutonium (actinide)
Americium (actinide)
Curium (actinide)
Berkelium (actinide)
Californium (actinide)
Einsteinium (actinide)
Fermium (actinide)
Mendelevium (actinide)
Nobelium (actinide)
Lawrencium (actinide)
Rutherfordium (transition metal)
Dubnium (transition metal)
Seaborgium (transition metal)
Bohrium (transition metal)
Hassium (transition metal)
Meitnerium (unknown chemical properties)
Darmstadtium (unknown chemical properties)
Roentgenium (unknown chemical properties)
Copernicium (transition metal)
Ununtrium (unknown chemical properties)
Flerovium (post-transition metal)
Ununpentium (unknown chemical properties)
Livermorium (unknown chemical properties)
Ununseptium (unknown chemical properties)
Ununoctium (unknown chemical properties)
B

Al

Ga
म्याग्नेसियमएल्युमिनियमसिलिकन
Groupgroup 13 (boron group)
Periodperiod 3
Block  p-block
Electron configuration[Ne] 3s2 3p1
Electrons per shell२, ८, ३
Physical properties
Phase at STPsolid
Melting point९३३.४७ K ​(६६०.३२ °C, ​१२२०.५८ °F)
Boiling point२७९२ K ​(२५१९ °C, ​४५६६ °F)
Heat of fusion१०.७१ kJ/mol
Heat of vaporization२९४.० kJ/mol
Molar heat capacity२४.२०० J/(mol·K)
Atomic properties
Oxidation states−2, −1, 0,[२] +1,[३] +2,[४] +3 ढाँचा:Infobox element/symbol-to-oxidation-state/comment
ElectronegativityPauling scale: १.६१
Ionization energies
  • अभिव्यक्ति त्रुटि: अज्ञात विराम चिन्ह चरित्र "४"।
Atomic radiusempirical: १४३ pm
Covalent radius१२१±४ pm
Van der Waals radius१८४ pm
Color lines in a spectral range
Spectral lines of एल्युमिनियम
Other properties
Natural occurrenceprimordial
Crystal structureface-centered cubic (fcc)
Face-centered cubic crystal structure for एल्युमिनियम
Thermal conductivity२३७ W/(m⋅K)
Magnetic orderingparamagnetic[५]
Young's modulus७० GPa
Shear modulus२६ GPa
Bulk modulus७६ GPa
Speed of sound thin rod(rolled) ५,००० m/s (at r.t.)
Poisson ratio०.३५
Mohs hardness२.७५
Vickers hardness१६७ MPa
Brinell hardness२४५ MPa
CAS Number७४२९-९०-५
Isotopes of एल्युमिनियमv · [{{fullurl:Template:{{{template}}}|action=edit}} e]
Template:infobox एल्युमिनियम isotopes does not exist
ढाँचा:Category-inline
| references

रसानिक गुणहरू

सम्पादन गर्नुहोस्

भौतिक गुणहरू

सम्पादन गर्नुहोस्

एल्युमिनियम धातुको रंग चाँदीको समान सेतो देखि हल्के खैरो सम्म हुन्छ। सबै धातु ऐनाहरूमा मध्य एल्युमिनियम मिररहरू पराबैंगनी र टाढा इन्फ्रारेड प्रकाशको लागि सबैभन्दा प्रतिबिम्बित हुन्छन्।

इलेक्ट्रोन शेल

सम्पादन गर्नुहोस्

एल्युमिनियम एटममा 13 इलेक्ट्रोनहरू छन्, ढाँचा:Bracket 3s2 3p1 को इलेक्ट्रोन कन्फिगरेसन[८] मा तीनवटा इलेक्ट्रोनहरू स्थिर नोबल ग्याँस कन्फिगरेसनभन्दा बाहिर छन्। तदनुसार, एल्युमिनियमको संयुक्त पहिलो तीन आयनीकरण ऊर्जाहरू मात्र चौथो आयनीकरण ऊर्जा भन्दा धेरै कम छन्।[९]

प्राकृतिक उपलब्धता

सम्पादन गर्नुहोस्

समग्रमा, पृथ्वीको १.५९% द्रव्यमान एल्युमिनियमको छ। द्रव्यमानको हिसाबद्वारा प्रचुर मात्रामा सातौं हो।[१०]

एल्युमिनियमको प्रमुख उपयोगहरू निम्न छन् :[११]

  • यातायात (अटोमोबाइल, विमान, ट्रक, रेल ,कार, समुद्री जहाज, साइकल, अन्तरिक्ष यान, आदि)। एल्युमिनियमको कम घनत्वको कारण प्रयोग गरिन्छ;
  • प्याकेजिङ (क्यान, पन्नी, फ्रेम, आदि)। एल्युमिनियम प्रयोग गरिन्छ किनभने यो विषाक्त रहित  र स्प्लिन्टर-प्रूफ हुन्छ;
  • भवन र निर्माण (झ्याल्, ढोका, साइडिंग, भवन तार, म्यान, छत, आदि)। स्टील भन्दा सस्तो भएकोले, हल्कापन, खिया प्रतिरोध, वा इन्जिनियरिङ कार्यहरूमा महत्त्वपूर्ण हुँदा एल्युमिनियम प्रयोग गरिन्छ;
  • बिजुली-सम्बन्धित प्रयोग (कंडक्टर मिश्र धातु, मोटरहरू, र जेनेरेटरहरू, ट्रान्सफर्मरहरू, क्यापेसिटरहरू, आदि)। एल्युमिनियम प्रयोग गरिन्छ किनभने यो तुलनात्मक रूपमा सस्तो, अत्यधिक प्रवाहकीय, पर्याप्त मेकानिकल बल र कम घनत्व छ, र क्षरण प्रतिरोध गर्दछ;
  • खाना पकाउने भाँडादेखि फर्निचरसम्मका घरायसी वस्तुहरू। कम घनत्व, राम्रो टिकाउ, निर्माण गर्न सजिलो, र स्थायित्व एल्युमिनियम उपयोगको मुख्य कारक हो;
  • मेसिनरी र उपकरण (प्रशोधन उपकरण, पाइप, उपकरण)। एल्युमिनियमको खिया प्रतिरोध, गैर-पाइरोफोरिसिटी, र मेकानिकल बलको कारण प्रयोग गरिन्छ।
  1. ढाँचा:Cite OED3
  2. Unstable carbonyl of Al(0) has been detected in reaction of Al2(CH3)6 with carbon monoxide; see Sanchez, Ramiro; Arrington, Caleb; Arrington Jr., C. A. (डिसेम्बर १, १९८९), "Reaction of trimethylaluminum with carbon monoxide in low-temperature matrixes", American Chemical Society 111 (25): ९११०-९१११, ओएसटिआई 6973516, डिओआई:10.1021/ja00207a023 
  3. Dohmeier, C.; Loos, D.; Schnöckel, H. (१९९६), "Aluminum(I) and Gallium(I) Compounds: Syntheses, Structures, and Reactions", Angewandte Chemie International Edition 35 (2): 129–149, डिओआई:10.1002/anie.199601291 
  4. Tyte, D. C. (१९६४), "Red (B2Π–A2σ) Band System of Aluminium Monoxide", Nature 202 (4930): ३८३, डिओआई:10.1038/202383a0, बिबकोड:1964Natur.202..383T 
  5. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics ८१st edition, CRC press.
  6. Aluminium monoxide
  7. Aluminium iodide
  8. Dean 1999, पृष्ठ 4.2.
  9. Dean 1999, पृष्ठ 4.6.
  10. William F McDonough The composition of the Earth. quake.mit.edu, archived by the Internet Archive Wayback Machine.
  11. Davis 1999, पृष्ठ. 17–24.

यो पनि हेर्नुहोस्

सम्पादन गर्नुहोस्