जाजरकोट जिल्ला

जाजरकोट नेपालका ७७ आेटा जिल्ला मध्ये यो पनि एक हो । यो कर्णाली प्रदेशमा पर्दछ । ऐतिहासिक दृष्टिकोणबाट महत्त्वपूर्ण मानिने बाईसे राज्यहरू मध्येको एक राज्य जाजरकोट पनि हो। यहाँ समशितोष्ण किसमको हावापानी पाइने गर्दछ ।

जाजरकोट
Jajarkot district location.png
अञ्चल: भेरी
प्रदेश: कर्णाली
सदरमुकाम: खलङ्गा
क्षेत्रफल: २,२३० वर्ग कि.मि.
जनसङ्ख्या:
गाउँपालिका(हरू):
नगरपालिका(हरू): भेरी नगरपालिका
प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र संख्या:
भौगोलिक अवस्थिति: पहाड
सबै भन्दा अग्लो स्थान: मिटर
सबै भन्दा होचो स्थान : मिटर
प्रमुख जातिहरू: आदि
प्रमुख भाषाहरू: आदि
मानव विकास सूचकाङ्क: (७५ जिल्लाहरू मध्ये)
टेलिफोन कोड: ०८९
प्रमुख जिल्ला अधिकारी:
वेबसाइट: ddcjajarkot.gov.np
 हे  वा  सं 
जिल्ला विकास समितिको कार्यालय जाजरकोट
जाजरकोट जिल्ला प्रशासन कार्यालय

धार्मिक स्थलहरूसम्पादन

जाजरकोट जिल्लाको पश्चिमी भेग नदाइ डाव लाई प्रमुख धार्मिक स्थलका रूपमा लिइन्छ । त्यसैगरि मजकोट गाविसको वडा नं ६ मा भैरवनाथको मन्दिर अवस्थित रहेको छ । यो मन्दिरमा वर्षको दुइपटक मेला लाग्ने र भैरवको पुजाआजा गरिने गरिन्छ । भेरी नगरपालिकाको कालेगाउँमा रहेको शिवालय मन्दिर भेरी नगरपालिकाको एक प्रसिद्ध मन्दिर हो । शिवालय मन्दिरमा महाशिवरात्री र तिजको दिनमा भक्तजनको भिड लाग्नुका साथै चैतेदशैँको दिन ठुलो मेला लाग्छ । जाजरकोट लगायतका मध्य तथा सुदुरपश्चिमा खसहरु तथा अन्य जातिहरूले मान्ने कुल देवताको रूपमा बार्ह भाइ मष्टा हो । यसको मन्दिर पैंक लगायतका ठाउँहरूमा छन् । पश्चिमेली जनताका आस्था र विश्वासको रूपमा मानिने मालिका देवीको मन्दिर भेरी न.पा. र छेडागाड न.पा.को बिचमा पर्ने लगभग २२०० मि. भन्दा अग्लो पहाड मछाइनामा छ, यहाँ श्रावण पुर्णीमामा ठुलो मेला पनि लाग्ने गर्दछ । उत्तर तर्फको बारेकोटका जनताले मान्ने राङ्गावाच्चिला पनि आस्था र विश्वासको एक केन्द्र हो । र च्याखुरे देउराली पाटनमा अवस्थित लगभग ४९०० मि.को उचाइमा जुम्ला र जाजरकोटको सिमानामा पर्ने साइक्वारी दह पनि एक महत्त्वपूर्ण धार्मिक स्थल हो । यस धार्मिक स्थलमा विशेष गरी जुम्ला र जाजरकोट लगायतका मानिसहरुआएर श्रावण पुर्णिमामा पुजा आजा गर्ने गर्छन् ।। यो धार्मिक स्थलका अरु पनि अवलोकन गर्न लायक कुराहरु मध्यका जाजरकोट पट्टिका ७ भन्दा बढी दहहरु र जुम्ला पट्टी ३ भन्दा बढी रहश्यमय दहहरु छन् ।। यस स्थानबाट जुम्ला र डोल्पामा पर्ने काञ्जिरोवा र कागमारा हिमालका लोभलाग्दा दृश्यहरु देख्न सकिन्छ ।

अग्लो पहाडसम्पादन

यो जिल्लाको सबैभन्दा अग्लो डाँडा भैरीको लेख पर्दछ । यो लेखमा विभिन्न किसमका हिमाली मृगहरू र अमूल्य धातु पाइने गर्दछ। यो लेखबाट कैलाली, अछाम, सुर्खेत, देलेख, कालिकोट, जुम्ला, सल्यान, रोल्पा, डोल्पा तथा अन्य हिमालहरू पनि देख्न सकिन्छ । जाजरकोटको सबैभन्दा अग्लो पहाडको रूपमा ५४६० मि. उचाइ भएको हिउँचुली हिमाल हो ।। जाजरकोट भेरी न.पा. मा पर्ने मछाइना भन्ने ठाउँबाट पुर्वमा बाग्लुङ्ग जिल्लाको धौलागिरी हिमाल प्रष्टै देख्न सकिन्छ ।।।

जिल्लाको नामाकरणसम्पादन

झारकोट शब्दको अपभ्रंश भै जाजरकोट नाम दिइएको जनश्रुती रहेको पाइन्छ। पहिले यो ठाउँमा चारैतिर बाक्लो झारजंगल भएको र बिचमा कोट जस्तो परेको डाँडा भएकोले यसलाई झारकोट भन्दा भन्दै जाजरकोट भएको भन्ने भनाइ छ ।

इतिहाससम्पादन

पौराणिक कालमा कर्णाली भेगमा (हाल जुम्ला जिल्लाको सिंजा क्षेत्रमा) खस जातीका मल्ल राजाहरूले एउटा विशाल राज्यको स्थापना गरेको पाईन्छ । अहिलेको जाजरकोट जिल्लाको क्षेत्रपनि त्यसताका सोहि राज्यमा थियो । धेरै राजाहरूले राज्य गरिसकेपछि ई.स. १८३३ ताका जुम्ला राज्य टुक्रिएर स साना बाईसे चौबिसे राज्यको उदय भएको थियो । सोहि समयमा शाके सम्वत १३००–१४५५ को आसपासमा भेरी नदीको पश्चिमी किनारा स्थित जगतीपुरलाई जगतीसिंह भन्ने राजाले राजधानी बनाई जाजरकोटमा राज्य सञ्चालन गरेका थिए । ईतिहास अनुसार त्यतिबेलाको जाजरकोट एउटा साम्राज्यको रूपमा विकसित भएको साथै त्यसको सिमाना जुम्लाबाट दक्षिण गंगा नदीसम्म, पश्चिममा दैलेख र पुर्वमा गण्डकी नदीसम्म फैलिएको थियो । पृथ्वी नारायण शाहले नेपाल एकीकरण गरेको बेलामा समेत जाजरकोटलाई हमला नगरी छुटै राज्यको रूपमा मान्यता दिएको र राज्य रजौटा ऐन २०१७ अनुसार पनि जाजरकोटी राजाको अस्तित्व कायम रहेको अभिलेखबाट देखिन्छ । यस जिल्लाको सिमाना पूर्व:– रुकुम जिल्ला, पश्चिम:– दैलेख, जुम्ला र कालिकोट जिल्ला, उत्तर:– डोल्पा र जुम्ला जिल्ला र दक्षिण:– सल्यान र सुर्खेत जिल्ला पर्दछन् ।

राजनीतिक तथा प्रशासनिक विभाजनसम्पादन

राजनीतिक रूपबाट यो जिल्लालाई तीन नगरपालिका र चार गाँउपालिकामा विभाजन गरिएको छ । यस जिल्लाबाट प्रतिनिधिसभामा एक र प्रदेशसभामा दुई सदस्य निर्वाचित हुन्छन ।

भौगोलिक तथा पर्यटकीय स्थलहरूसम्पादन

मालिका गुफासम्पादन

जाजरकोट जिल्ला भौगोलिक रूपमा पछाडी परेपनि यो क्षेत्र प्राकृतिक रूपले धनी रहेको छ । यसमा क्षेत्रमा विभिन्न पर्यटकीय तथा रमणीय ठाउँहरू रहेका छन् । दशेरा गाविसको वडा नं १ मा पर्ने फाल्म भन्ने गाउँको सिरानमा रहेको मालिका गुफा एकदमै रमणीय र पर्यटकीय दृष्टिकोणमा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । यो गुफा चारैतिर प्राकृतिक रूपमा ढुङ्रगै ढुङ्रगाले बनेको छ । समुन्द्रि सतहदेखी करिव ३५६० मिटर उचाइमा रहेको यो गुफामा ढुङगाले बनेका शिव पार्वती,गणेश,विष्णुका मुर्ती रहेका छन् । ति मुर्ती हरू आफै ढुङगाबाट बनेका छन् । गुफा लगभग ४०० मिटर भित्र रहेको छ भने त्यहाँ जानलाई भर्या्ङ बनाइएको छ ।


भैरव नाथ मन्दिरःसम्पादन

जाजरकोट जिल्लाको साविक मजकोट गाविस वडा न‌ं ६ हाल जुनिचाँदे गाउपालिका वडा नं २ मा अवस्थित भैरवनाथ मन्दिर एक महत्त्वपुर्ण धार्मिक स्थल मानिन्छ । जुन मन्दिरमा वर्षमा २ पटक पुजाआजा गर्ने गरिन्छ । भैरवनाथ देवता राष्कोटी शाहीको कुलदेवताको रूपमा चिनिन्छ ।

सन्दर्भ सामग्रीसम्पादन

यो पनि हेर्नुहोस्सम्पादन

नेपालको क्षेत्रिय बर्गिकरण


बाह्य लिङ्कहरूसम्पादन