सत्यमोहन जोशी

सत्यमोहन जोशी (जन्म वि. सं. १९७७ बैशाख ३०[१]) नेपालका संस्कृतिविद् हुन् । उनले वि. सं. २०१३, वि. सं. २०१७ र वि. सं. २०२८ मा मदन पुरस्कार पाएका छन्। [२] उक्त पुरस्कार ३ पटक पाउने उनी एक मात्र व्यक्ति हुन्।

सत्यमोहन जोशी
सत्यमोहन जोशी
सत्यमोहन जोशी
जन्मवि. सं. १९७७
बखुम्बहाल, ललितपुर
पेशालेखन, इतिहास तथा संस्कृतिविद्
भाषानेपाली, नेपाल भाषा
राष्ट्रियतानेपाली
नागरिकतानेपाली
शिक्षाबि ए
अल्मा मेटरदरबार हाई स्कुल, त्रि-चन्द्र कलेज
उल्लेखनीय पुरस्कारहरूमदन पुरस्कार, सुप्रबल गोर्खा दक्षिणबाहु, त्रिशक्तिपट्ट, आदिकवि भानुभक्त पुरस्कार, उज्ज्वल कीर्तिमान राष्ट्रदीप
जोशी, एक कार्यक्रममा

जीवनीसम्पादन

बाबु शंकरराज जोशी र आमा राजकुमारीका सुपुत्रका रूपमा वि. सं. १९७७ साल वैशाखमा बखुम्बहाल, ललितपुरमा जन्मेका सत्यमोहन जोशीले हाम्रो लोक संस्कृतिका लागि पहिलोपटक वि. सं. २०१३ सालमा, नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा नामक ग्रन्थका लागि दोस्रोपटक वि. सं. २०१७ सालमा, र कर्णाली लोक संस्कृति नामक ग्रन्थको लागि उनले संयुक्त रूपमा तेस्रोपटक वि. सं. २०२८ सालमा मदन पुरस्कार प्राप्त गरे।

डा. सत्यमोहन जोशी नेपालका संस्कृतिविद हुन्। [१] उनी पिता शंकर जोशी र माता राजकुमारीको जोशीका जेठा छोरा हुन्। सत्य मोहन जोशी साहित्यकार पनि हुन्। उनले त्रिचन्द्र कलेजबाट बि.ए. सम्म अध्ययन गरेका छन्। उनले वि. सं. २०१३ सालमा लोकसंस्कृतिमा मदन पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए। जोशी वि. सं. २०१५ मा पुरातत्व र संस्कृति विभागका पहिलो निर्देशक थिए। वि. सं. २०१६ सालमा पाँचौँ शताब्दीदेखि बिसौँ शताब्दीसम्मको मुद्राको विस्तृत विवरण सहितको नेपाली मुद्रा नामक पुस्तक प्रकाशित गरे। जसबाट जोशीले दोस्रोपटक मदन पुरस्कार हात पारे।

नेपाली भाषा, कला, संस्कृतिको संरक्षण, संस्कृतिको संरक्षण, सम्बर्धन र विकासमा लागि परेका हुनाले उहाँको योगदानको कदर स्वरूप जोशीलाई सुप्रबल गोर्खा दक्षिणबाहु विख्यात त्रिशक्ति पट्ट, आदिकवि भानुभक्त पुरस्कार, काठमाडौँ विश्व विद्यालयले विद्यावारिधीको मानार्थ प्रमाणपत्र प्रदान गरेको छ। नेपाल सरकारले पनि उज्ज्वल कीर्तिमान राष्ट्रदीपले सम्मानित गरेको छ । उनले तीन पटकसम्म मदन पुरस्कार जित्ज सफल भएका जोशी प्रबन्ध तथा अनुसन्धानात्मक कृति नेपालीमा १०, नाटक पाँच, काव्य दुई र कथा सङ्ग्रह पाँच तथा नेवारी भाषामा गरी करिब ५० कृति प्रकाशित भइसकेका छन् ।[३]

शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशीले जीवनभर साहित्य, कलासंस्कृति र रङ्गमञ्चमा गरेका योगदानका विविध आयाम समेटेर कवि तथा लेखक अनिल पौडेलद्वारा लिखित ‘जुरेली दर्शन’ पुस्तक प्रकाशनमा ल्याएका छन्। यस कृतिमा उनको जीवनी, भाषा, साहित्य, लोकसंस्कृति अन्वेषणलगायतका विषयहरू समेटिएका छन्।[४]

तीन पटक मदन पुरस्कारसम्पादन

नेपालका विभिन्न गाउँगाउँ गएर उनले विरही गीत सङ्कलन गर्दै जाँदा उनले ‘लोक संस्कृति’ नामक पुस्तक लेखे। पछि गएर यही पुस्तकले वि. सं २०१३ सालमा मदन पुरस्कार पायो। मदन पुरस्कार गुठीको स्थापनाकालमा नै उनले उक्त पुरस्कार प्राप्त गरे। नेपालमा लिच्छवीकालदेखि आधुनिक नेपालसम्म प्रयोग भएका मुद्राहरूको खोज तलास गरे र यही सेरोफेरोमा लेखिएको ‘नेपाल राष्ट्रिय मुद्रा’ नामक पुस्तकका लागि वि. सं. २०१७ मा उनले दोस्रोपटक मदन पुरस्कार पाए। तेस्रोपटक वि. सं. २०२८ सालमा उनले ‘कर्णाली लोक संस्कृति’ पुस्तकका लागि मदन पुरस्कार पाए। हालसम्म तीनपल्ट मदन पुरस्कार पाउने उनी एक्ला व्यक्ति हुन्।[५]

पुरातत्व विभाग (नेपाल)का पहिलो निर्देशकसम्पादन

जोशीलाइ पुरातत्व विभाग (नेपाल)का पहिलो निर्देशक बन्ने सौभाग्य पनि प्राप्त भयो। वि. सं. २०१५ मा केवल ३८ वर्षको उमेरमा उनी पुरातत्व विभाग (नेपाल)को निर्देशक बनेका थिए।[६]

१०० वर्षमा सत्यमोहनसम्पादन

वि. सं. २०७६ वैशाक ३० गते सोमबार दिउँसोबाट वाङमय शताब्दी पुरुष संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशी एक सय वर्षमा प्रवेश गरेका छन्। बाबु शंकरदास जोशी र आमा राजकुमारीका सुपुत्रका रूपमा वि. सं. १९७७ बैशाखमा पाटनको बखुम्बहालमा उनको जन्म भएको हो।[७] जोशी एक सय वर्षमा प्रवेश गरेको अवसर पारेर ललितपुर महानगरपालिकाले महानगरमा सार्वजनिक बिदा दिएको छ। २०७६ साल बैशाख ३० गतेबाट २०७७ वैशाख ३० गतेसम्म विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी उनको जन्मशताब्दी महोत्सव मनाउने निर्णय गरिएको छ।[८]

सिक्कामा सत्यमोहनको तस्बीरसम्पादन

नेपाल राष्ट्र बैङ्क, मुद्रा व्यवस्थापन विभाग टक्सार महाशाखाबाट वाङ्मय शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशीको तस्बीर अंकित चाँदीको सिक्का निस्कासन गरिएको छ। दुई हजार पाँच सयका २५ हजार थान, एक हजारका २५ हजार थान र रु एक सयको १० हजार थान दरको सिक्कामा एकातिर जोशीको तस्बीर छ भने अर्कोतिर सगरमाथाको तस्बीर रहेको छ।[९]

कृतिहरूसम्पादन

सत्यमोहन जोशीका संस्कृतिसम्बन्धी १० पुस्तक प्रकाशित छन् भने दुई वटा काव्य, पाँच कथा सङ्ग्रह, १० वटा नाटक र केही नेवारी भाषाका कृतिहरु लेखेका छन्। समालोचकहरूले उनका ५० वटा पुस्तक प्रकाशित भएको जनाएका छन्। तीमध्ये उनका २० पुस्तकलाई महत्त्वपूर्ण पुस्तक मानिएको छ।[६]

आलोचनासम्पादन

सम्मान तथा पुरस्कारसम्पादन

वरिष्ठ साहित्यकार सत्यमोहन जोशीलाई वि. सं. २०६९ सालमा पद्यश्री साधना सम्मान पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो ।

सन्दर्भ सामग्रीहरूसम्पादन

  1. १.० १.१ बहुमुखी प्रतिभाका सगरमाथा सत्यमोहन जोशी अनलाईन नेपाली साहित्य मञ्च
  2. मदन पुरस्कार प्राप्त गर्नुहुने व्यक्तित्त्व मदन पुरस्कार गुठीको वेवसाइट
  3. त्यो सत्यमोहन जोशी भन्ने को रहेछ! https://setopati.com/social/119848
  4. सयवर्षे जुरेली जिन्दगी-कान्तिपुरडेली डटकम
  5. १०० वर्षमा सत्यमोहन-अनलाईन खबर
  6. ६.० ६.१ अश्विनी कोइराला, "१०० वर्षमा सत्यमोहन title", अनलाईन खबर (नेपालीमा), अन्तिम पहुँच २०७६ वैशाख २९ गते २१:५६ मा प्रकाशित 
  7. वाङमय शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशी एक सय वर्षमा प्रवेश-रेडियो कान्तिपुर
  8. ललितपुर महानगरमा आज सार्वजनिक बिदा-रेडियो कान्तिपुर
  9. सत्यमोहन जोशीको तस्वीर अंकित सिक्का निस्कासन-गोरखापत्रअनलाइन डटकम
  10. रेडियो कान्तिपुर

बाह्य कडीहरूसम्पादन