ब्राम्ही लिपि

कान्हेरी गुफाको एउटा शिलामा ब्राह्मी लेख

ब्राह्मी एउटा प्राचीन लिपि छ जसदेखि धेरै एसियाई लिपिहरुको विकास भएको हो। देवनागरी सहित अन्य दक्षिण एसियाई, दक्षिण-पूर्व एसियाई, तिब्बती तथा केही मानिसेका अनुसार कोरियाई लिपिको विकास पनि यसैदेखि भएको थियो। अहिलेसम्म मानिन्थ्यो कि चौथीदेखि तेस्रो सदी ईसा पूर्वमा यसको विकास मौर्यहरुले गरेको थियोमा भारतीय पुरातात्विक सर्वेक्षणका ताजा उत्खननदेखि पता लागेकोछ कि तमिलनाडुश्रीलङ्कामा यो छैटौं सदी ईसा पूर्वदेखि नैं विद्यमान थियो। धेरै विद्वानहरुको मत छ कि यो लिपि प्राचीन सरस्वती लिपि (सिन्धु लिपि)देखि निस्केको, अतः यो पूर्ववर्ती रूपमा भारतमा पहिलादेखि प्रयोगमा थियो। सरस्वती लिपिका प्रचलनदेखि हटेपछि संस्कृत लेख्न ब्रह्मी लिपि प्रचलनमा आयो। ब्रह्मी लिपिका द्वारा संस्कृतमा अधिक केही यस्तो लेखिएको छैन जो समयको मार झेल्न सकोस्। प्राकृत/पाली भाषामा लेखियो मौर्य सम्राट अशोकका बौद्ध उपदेश आज पनि सुरक्षित छ। यसै लागि शायद यो भ्रम उपन्न भयो कि यस को विकास मौर्यहरुले गरे।

ब्राह्मीको संततिसम्पादन

 
ब्राह्मीको समयका साथ परिवर्तन

ब्राह्मी लिपिदेखि उद्गम भएको केही लिपिहरु र उनको समानताहरु स्पष्टतया देख्न सकिन्छ। यीबाट धेरै लिपिहरु ईसाका समयका आसनजिक विकसित भएको थियो। इनमा देखि केही यस प्रकार छ-

ब्राह्मीदेखि व्युत्पन्न केही लिपिहरुको तुलनात्मक तालिकासम्पादन

केही भारतीय लिपिहरुको तुलनात्मक चित्र यहाँ दिइएको छ :

व्यंजनसम्पादन

NLAC आइपीए देव बांग्ला गुर गुज उडि तमि तेलु कन् मल सिंह तिब् थाइ बर् ख्मे लाओ
k k က
kh  
g ɡ    
gh ɡʱ    
ŋ
c c
ch  
j ɟ
jh ɟʱ   ​ඣ​    
ñ ɲ ဉ/ည
ʈ  
ṭh ʈʰ    
ɖ    
ḍh ɖʱ      
ɳ  
t
th t̺ʰ  
d  
dh d̺ʰ      
n n
n                        
p p
ph  
b b  
bh    
m m
y j
r r র/ৰ
r                  
l l
ɭ   ਲ਼        
ɻ                    
v ʋ अनि  
ś ɕ ਸ਼    
ʂ    
s s  
h h

स्वरसम्पादन

NLAC IPA Devanāgarī Eastern Nagari Gurmukhī Gujarati Oriya Tamil Telugu Kannada Malayalam Sinhala Tibetan Burmese
a ə                 က
ā ɑː को কা ਕਾ કા କା கா కా ಕಾ കാ කා     အာ ကာ
æ                                       කැ        
ǣ                                       කෑ        
i i कि কি ਕਿ કિ କି கி కి ಕಿ കി කි ཨི ཀི ကိ
ī को কী ਕੀ કી କୀ கீ కీ ಕೀ കീ කී     ကီ
u u त्यो कु কু ਕੁ કુ କୁ கு కు ಕು കു කු ཨུ ཀུ ကု
ū कू কূ ਕੂ કૂ କୂ கூ కూ ಕೂ കൂ කූ     ကူ
e e कॆ                 கெ కె ಕೆ കെ කෙ     ကေ
ē का কে ਕੇ કે କେ கே కే ಕೇ കേ කේ ཨེ ཀེ အေး ကေး
ai ai कै কৈ ਕੈ કૈ କୈ கை కై ಕೈ കൈ කෛ        
o o कॊ                 கொ కొ ಕೊ കൊ කො     ကော
ō लाई কো ਕੋ કો କୋ கோ కో ಕೋ കോ කෝ ཨོ ཀོ    
au au कौ কৌ ਕੌ કૌ କୌ கௌ కౌ ಕೌ കൗ කෞ     ကော်
कृ কৃ     કૃ କୃ     కృ ಕೃ കൃ කෘ ကၖ
r̩ː कॄ কৄ     કૄ               කෲ     ကၗ
कॢ কৢ               కౄ   ക്ഌ (ඏ)[१]       ကၘ
l̩ː कॣ কৣ                   ക്ൡ (ඐ)       ကၙ

अंकसम्पादन

Number Devanagari Eastern Nagari Gurmukhi Gujarati Oriya Tamil Telugu Kannada Malayalam Tibetan Burmese
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

सन्दर्भसम्पादन

  1. Only ancient written Sinhala

वाह्य सूत्रसम्पादन

ब्राम्ही लिपिबाट जन्मेका लिपिहरू

ब्राम्ही