मूल्य अभिवृद्धि कर

वस्तु तथा सेवा उत्पादन को चरणमा मुल्य अभिवृद्धि हुँदा लगाइने कर नै मूल्य अभिवृद्धि कर (अङ्ग्रेजी: value-added tax) हो । कुनै कुनै देशमा यसलाई वस्तु तथा सेवा कर (अङ्ग्रेजी: goods and services tax (GST)) पनि भनिन्छ। स्वदेशी वस्तु तथा सेवाहरुको उत्पादनमा यस्तो कर लगाइन्छ भने यसलाई वैज्ञानिक र न्यायिक करको रुपमा बुझिन्छ । वस्तु तथा सेवा आधारित अप्रत्यक्ष प्रकृतिको कर नै मूल्य अभिवृद्धि कर हो यसमा अन्तिम भार उपभोक्तालाई पर्दछ । अवधारणा सन् 1९१९ मा जर्मनबाट भएको हो र प्रतिपादक जर्मनका डाक्टर चुल्होमा फोन साइमन्स हुन् । दक्षिण एसियामा सर्वप्रथम पाकिस्तानमा मूल्य अभिवृद्धि कर लगाइएको थियो। बिश्वमा १३० भन्दा बढी देशमा यो कर प्रचलनमा ल्याइएको हो भने नेपालमा विक्रम सम्बत् २०५४ साल मंसिर १ गतेबाट लागू गरिएको हो ।

देश अनुसार मूल्य अभिवृद्धि कर
  ~ १ %
  ~५%
  ~१०%
  ~१५%
  ~२० %
  ~२५%
  ~३०%

परिभाषासम्पादन

मुल्य अभिवृध्दि कर (अङ्ग्रेजी: value-added tax) भन्नाले वस्तु तथा सेवाको मुल्यमा भएको वृध्दि रकममा लाग्ने करलाई बुझाउँदछ । यसलाई मु.अ.कर पनि भनिन्छ । यो कर विभिन्न देशमा फरक फरक दरमा असूल गरिन्छ।

विश्वमा प्रचलित अभ्याससम्पादन

नेपालसम्पादन

नेपालमा यो कर मुल्य अभिवृध्दि कर ऐेन, २०५२ तथा मुल्य अभिवृध्दि कर नियमावली, २०५३ ले निर्दिष्ट गरे अनुसार लागु गरिएको छ।[१] हाल नेपालको व्यवस्था अनुसार बृद्धि भएको मूल्यको १३ प्रतिशत मूल्य अभिबृद्धि कर लाग्ने व्यवस्था छ। नेपालमा मुल्य अभिवृद्धि करको सुरूवातमा १० प्रतिशत मु.अ.कर लगाउने व्यवस्था थियो। उदाहरणको लागि कुनै मु.अ.कर लाग्ने बस्तु रु. १०० मा खरिद गरी रु. १२० मा विक्रि गरिन्छ भने मुल्यमा थप भएको रकम रु.२० (१२०-१००) मा कर लाग्दछ । नेपालमा मुल्य अभिवृध्दि कर वस्तु तथा सेवाको आपूर्तिको कारोवारमा लाग्दछ ।

  1. कर लाग्ने कारोवार
  • नेपाल भित्र आपूर्ति भएको वस्तु तथा सेवाहरू
  • नेपाल भित्र आयात गरिएका वस्तु तथा सेवाहरू
  • नेपाल बाहिर निर्यात गरिएकोवस्तु तथा सेवाहरू

कर नलाग्नेः मुल्य अभिवृध्दि कर ऐेन, २०५२ को अनुसुची १ मा उल्लेख गरिएको वस्तु तथा सेवामा मुल्य अभिवृध्दि कर लाग्दैछ ।

करका दरहरु

  1. शुन्य दरः मुल्य अभिवृध्दि कर ऐेन, २०५२ को अनुसुचि २ मा उल्लेख गरिएका वस्तु तथा सेवाहरूमा शुन्य दर लाग्दछ ।
  2. १३ प्रतिशतः सामान्य अवस्थामा मुल्य अभिवृध्दि कर ऐन तथा नियमावली अनुसार एकल १३ प्रतिशत लाग्दछ

संयुक्त अधिराज्यसम्पादन

सन् २०११ जनवरी ४ देखि मूल्य अभिवृद्धि करको डर २०% रहेको छ । कुनै वस्तु तथा सेवामा ५% वा ०% दर लाग्छ । कोभिड-१९ को कारणले पर्यटन क्षेत्रमा अस्थायी रुपमा कर कटौती गरिएको थियो । यी क्षेत्रमा २०२१ सेप्टेम्बर ३० सम्म ५% कर कटौती गरिएको थियो। १ अक्टोबर २०२१ देखि ३१ मार्च २०२२ सम्म १२.५% कर लगाइएको थियो । २०२२ अप्रिल १ देखि पहिलेको २०% कर नै उठाइएको छ । [२]

संयुक्त राज्य अमेरिकासम्पादन

In the United States, currently, there is no federal value-added tax (VAT) on goods or services.

यो पनि हेर्नुहोससम्पादन

बाह्य स्रोतहरूसम्पादन

मूल्य अभिवृद्धि कर र नेपालको प्रयोग

सन्दर्भ सामग्रीहरूसम्पादन

  1. मुल्य अभिवृध्दि कर ऐन, २०५२
  2. "VAT Calculator", अन्तिम पहुँच २०२२-०९-११