मुख्य सूची खोल्नुहोस्

कप्तान जेम्स कुक ( Captain James Cook FRS (7 November 1728[NB १]  – 14 February 1779) ब्रिटिश अन्वेषक, नाविक, मानचित्रकार र शाही नौसेनामा कप्तान थिए। कुकले प्रशान्त महासागरमा तीन यात्राहरू गर्नु अघि न्यूफाउन्डल्याण्डको विस्तृत नक्सा बनाए, जुन दौरान उनले पहिलोपटक अष्ट्रेलियाका पूर्वी तटिय क्षेत्र र हवाईयन टापुहरूसँग युरोपेली सम्पर्क कायम गरे , र न्युजील्याण्डको पहिलो जलयात्रा गरे ।

कप्तान जेम्स कुक
James Cook, portrait by Sir Nathaniel Dance-Holland, अन्दाजी 1775, National Maritime Museum, Greenwich
जन्म7 November [ओ.एस. 27 October] 1728
Marton, Yorkshire, England
मृत्यु१४ फेब्रुअरी १७७९(१७७९-०२-१४) (५० वर्ष)
Kealakekua Bay, Hawaii
राष्ट्रियताBritish
शिक्षाPostgate School, Great Ayton
पेशाअन्वेषक, नाविक, मानचित्रकार
उपाधिकप्तान
जीवनसाथीElizabeth Batts
सन्तान6
मातापिताजेम्स कुक
ग्रेस पेस
हस्ताक्षर

कुक एक किशोरको रूपमा ब्रिटिश मर्चेन्ट नौसेनामा संलग्न भए र १७५५ मा शाही नौसेना मा संलग्न भए। उननले सात वर्षको युद्धमा कार्य देखे , र पछि क्युबेकको घेराबन्दीको दौरान सेन्ट लरेन्स नदीको प्रवेशद्वारको अधिकांश नक्सा सर्वेक्षण गरे।यसले कुकलाई एडमिरलसिटी र रयल सोसायटीको ध्यान खिच्न मद्दत गर्यो। यो सूचना दुवै कुकको क्यारियर  र ब्रिटिश विदेशी अन्वेषण निर्देशनमा एक महत्वपूर्ण क्षणमा आए र १९६६ मा उनको प्रशासकलाई पहिलो प्रशासनिक यात्राका लागि एचएम बर्क एडडेभको कमान्डरको रूपमा नेतृत्व गरे।

तीन पटकको यात्राहरूमा कुकले संसारको ठूलो मात्रामा सर्वेक्षण नगरिएको क्षेत्रहरूमा हजारौँ माइलहरू यात्रा गरे।उनले न्यूजील्याण्डबाट हवाईअन्तर्गत प्रशान्त महासागरमा हवाई नक्शालाई अधिक जानकारी दिए । जब उनको यात्रा अघि बढ्दै गयो , उनले नया भेटिएका ठाउँहरुको सर्वेक्षण र नामकरण गरे र ती टापु तथा तटरेखाहरु पहिलो पटक यूरोपेली नक्सामा अभिलेख गरियो ।  उहाँले समुद्री उपशासन, उच्च सर्वेक्षण र मानचित्रकार कौशल, शारीरिक साहस र प्रतिकूल अवस्थाहरूमा मानिसहरूको नेतृत्व गर्ने क्षमताको संयोजन प्रदर्शन गरे।

१७७९ मा तेस्रो अन्वेषक यात्राको क्रममा आफ्नो जहाजबाट चोरि भएको एउटा डुंगा फिर्ता ल्याउने बेलामा हवाइ प्रमुख कलानीओपू को अपहरण प्रयास गरेको बेलामा उनी माथि आक्रमण भयो र हत्या भयो। उनले वैज्ञानिक र भौगोलिक ज्ञानको विरासत छोड्नु भयो ,  जसले 20 औं शताब्दीमा राम्रोसँग आफ्ना उत्प्रेरकहरूलाई प्रभाव पारेको थियो, र विश्वभरका कयौ स्मारकहरू कुकलाई समर्पित गरिएको छ।

विषयसूची

प्रारम्भिक जीवन र परिवारसम्पादन

जेम्स कुकको जन्म ७ नोबेम्बर १७२८ मा Marton  Yorkshire मा भयो र न्वारन  १४ नोबेम्बर  parish church of St Cuthbert, मा भयो , जहाँ उनको नाम चर्चको रजिस्टरमा देख्न सकिन्छ ।.[१] उनी जेम्स कुक र श्रीमती ग्रेस पेसको आठ छोराछोरी मध्ये दोश्रो थिए, जो स्कटिस फार्ममा श्रमिक थिए ।[२][३][४] 1736 मा, उनको परिवार ग्रेट अटन मा Airey Holme खेत मा गए, जहां उनको पिता को नियोक्ता, थॉमस स्कोट्टोवले उनको लागि स्थानीय स्कूलमा भर्ना गर्नको लागि जिम्मा लिए।1741 मा, पांच वर्ष को स्कूल पछि, उनले आफ्नो पिता को लागि काम शुरू गर्यो, जो खेत प्रबंधक को पदोन्नति गरिएको थियो।अफुर्सदमा, उनले नजिकै नजिकैको पहाडी, रोजबारी टोपिंग चढाउँथे, एकताका लागि अवसरको आनन्द उठाउँदै।[५]   कुक 'कटेज, उनको आमाबाबुको अन्तिम घर, जुन उनीहरूको भ्रमण गर्ने , सन् १९३४ मा इङ्गल्याण्डबाट मेलबर्न, अष्ट्रेलियामा स्थान्तरण गरियो र पुनः इज्जत भयो।

1745 मा, जब उनी 16 वर्षको थियो, कुक २० माइल (३२ किमी) पर माछा मर्ने गाउँ Staithes सरे इतिहासकारहरूले बताएका छन् कि यो पसलले खिचिएको सञ्झ्यालबाट बाहिर निस्कँदा कुकले समुद्रको ढोकालाई महसुस गर्यो।

शाही नौसेनामा वृत्तिको सुरुवातसम्पादन

कुक पहिलो पोस्टिंग एचएमएस ईगल संग थियो, जो किप्पल सेमैन र कप्तान यूसुफ हामर को आफ्नो पहिलो वर्ष को सवार र उनको पछि कप्तान ह्यूग पसेसर को मालिक को साथी को रूप मा सेवा दिइयो।[६] अक्टोबर र नोभेम्बर 1755 मा उनले ईगलको एक फ्रांसीसी युद्धशैलीमा कब्जा गरे र अर्कोलाई डुबाउँदै भाग लिइन्, जसको पछि उनी उनीहरूको अन्य कर्तव्यको अतिरिक्त डुङ्गामा पदोन्नति गरे। उनको पहिलो अस्थायी आदेश मार्च 1756 मा थियो जब उनी क्रूजरको छोटो मालिक थिए।[७]

जून 1757 मा कुकुरले औपचारिक रुपमा आफ्नो स्नातकोत्तरको परीक्षाहरू ट्रिनिटी हाउस, डिपार्टफोर्डमा पास गरे र राजाको बेडाको जहाजलाई चलाउन र प्रबन्ध गर्न योग्य बने।[८] त्यसपछि उनी फ्रिगेट एचएमएस सोलेबेलमा कप्तान रबर्ट क्रेग अन्तर्गत मास्टरको रूपमा गए।

न्यूफाउंडल्याण्डसम्पादन

 
James Cook's 1775 chart of Newfoundland

सात साल 'युद्ध को समयमा, कुक उत्तर अमेरिकामा चौथो-दर नौसेना पोत एचएमएस पेम्ब्रोक सवार मास्टर रूपमा  सेवा गरे.[९] पिम्बुरोकेको चालक दलमा अरूसँग, उनले ठूलो अचम्मका आक्रमणमा भाग लिइन् जुन 1758 मा फ्रांसीसीबाट लुईबर्गको किलाले कब्जा गर्यो र 1759 मा क्युबेक शहरको घेराबन्दीमा।उनको सेवामा उनले सर्वेक्षण र कारबागोग्राफीको लागि एक प्रतिभा देखाए, र घेराबन्दीको समयमा सेन्ट लरेंस नदीको धेरै प्रवेश गर्न को लागी जिम्मेवार थियो, यसैले जनरल वोल्फले इब्राहीम को 1759 युद्धको 1759 युद्धको समयमा आफ्नो प्रसिद्ध चुपचाप आक्रमण गर्न अनुमति दिए।[१०]

खोज को यात्रासम्पादन

पहिलो यात्रा (1768-71)सम्पादन

मध्यवर्तीसम्पादन

 
The routes of Captain James Cook's voyages. The first voyage is shown in red, second voyage in green, and third voyage in blue. The route of Cook's crew following his death is shown as a dashed blue line.

दोस्रो यात्रा (1772-75)सम्पादन

तेस्रो यात्रा (1776-79)सम्पादन

 
जेम्स कुकको प्रतिमा Waimea मा रहेको खण्ड, जनवरी 1778 मा शहरको बंदरगाहमा हवाई टापुको साथ आफ्नो पहिलो सम्पर्कको सम्झना गर्दै

मृत्युसम्पादन

 
Statue of Cook, Greenwich, London

Referencesसम्पादन

Notesसम्पादन

  1. Old style date: 27 October

Citationsसम्पादन

  1. Robson 2009, p. 2
  2. Rigby & van der Merwe 2002, p. 25
  3. Stamp 1978, p. 1
  4. Collingridge 2003
  5. Collingridge 2003, p. 15
  6. Robson, John (2009). Captain Cook's War and Peace: The Royal Navy Years 1755–1768. University of New South Wales Press. pp. 19–25. . 
  7. McLynn 2011, p. 21
  8. Williams, Glyn (१७ फेब्रुअरी २०११), "Captain Cook: Explorer, Navigator and Pioneer", BBC, अन्तिम पहुँच ५ सेप्टेम्बर २०११ 
  9. Kemp & Dear 2005
  10. Hough 1994, p. 19