"कथानक" का संशोधनहरू बिचको अन्तर

सा
वि. म.: हिज्जे ठीक (-अगाडी +अगाडि)
सा (बोट: स्वचालित पाठ परिवर्तन (-लाइ +लाई))
सा (वि. म.: हिज्जे ठीक (-अगाडी +अगाडि))
:"कुनै साहित्यिक कृति (उपन्यास, नाटक, कहानी अथवा कविता)को यस्तो योजना, घटनाहरूको पैटर्न अथवा मुख्य कथाको कथानक भन्दछन् जसको निर्माण उद्दिश्ट प्रसंगोंको सहेतुक संयोजित श्रृंखला (स्तरक्रम)को क्रमिक उद्घाटन सँग गरिएको हो।"
 
उपर्युक्त विवेचनसँग यस महत्वपूर्ण तथ्यको उद्घाटन हुन्छ कि कथाको सुन्ने या पढ्ने समय श्रोता अथवा पाठकको मनमा अगाडीअगाडि आनेवाला घटनाहरूको जाननेको जिज्ञासा रहन्छ अर्थात्‌ त्यो बार-बार यही पूछता या सोचउछ कि फेरि के भयो, जबकि कथानकमा त्यो ये प्रश्न पनि उठाउछ कि "ऐसा किन भयो?' "यह कसरि भयो?' आदि। अर्थात्‌ अगाडीअगाडि घटनेवाला घटनाहरूको जाननेको जिज्ञासाको साथ-साथ श्रोता अथवा पाठक घटनाहरूको बीच कार्य-कारण-संबंधको प्रति पनि सचेत रहन्छ। कथा गुहामानवको जिज्ञासाको शान्त कर सकती हो तर बुद्धिप्रवण व्यक्तिको तृप्ति कथानककोमाध्यमसँग नै सम्भव हो। अत: भन्न सकिन्छ, कथानकमा समयको गति घटनावलीको खोलती चलती हो र यसको साथ नै उसका घटना संयोजन-विश्वको युक्तियुक्त संघटनको अनुरूप-तर्कसम्मत कार्य-कारण-अंत:संबंधहरूमा आधारित रहन्छ। इसीलागि उसमा आरंभ, मध्य र अन्त, तिनै नै सुनिश्चित रहन्छ। "आदम हव्वा'को आदि कथानकमा यिनी तिनै सोपानहरूलाई स्पष्ट देख्न सकिन्छ; यथा, निषेध (प्राहिबिशन), उल्लंघन (ट्रांसग्रेशन) तथा दण्ड (पनिशमेंट)।
 
कथानक कलाको साधन है, अत: भावोत्तेजना लानेको लागि उसमा जीवनको प्रत्ययजनक यर्थातताको साथ आकस्मिकताको तत्त्व पनि आवश्यक हो। इसीलागि कथानकको घटनाहरू यथार्थ घटनाहरूलाई यथावत्‌ अनुकृतिमात्र न होकर, कलाको स्वनिर्मित विधानको अनुसार संयोजित रहन्छं। कथानक देव दानव, अतिप्राकृत र अप्राकृत घटनाहरू भन्दा पनि निर्मित हुन्छन् तर उनका उक्त निर्माण परम्परा द्वारा स्वीकृत विधान तथा अभिप्रायोंको अनुसार नै हुन्छ। अत: अविश्वसनीय होते भए पनि उनी विश्वसनीय हुन्छन्। कथानकको गतिशील घटनाहरू सीधी रेखामा नही चलतीं। उनमें उतार चढाव आउछन्, भाग्य बदलिन्छ, परिस्थितियाँ मनुष्यको कुनै सँग कुनै बनाइदिन्छ१ आफ्नो संगीसाथिहरू लाई साथ या बाह्य शक्तियों अर्थात्‌ आफ्नो परिस्थितिको विरुद्ध उसलाई प्राय: संघर्ष करना पडउछ। कथानकमा जीवनको इसी गतिमान संघर्षशील रूपको जीवंत अवतारणा गरिन्छ।
"https://ne.wikipedia.org/wiki/विशेष:MobileDiff/662244" बाट अनुप्रेषित