"स्तनपान" का संशोधनहरू बिचको अन्तर

सा
हिज्जे मिलाउँदै
सा (Bot: Migrating 47 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q174876 (translate me))
सा (हिज्जे मिलाउँदै)
[[File:Breastfeeding-icon-med.svg|thumb|अन्तरराष्ट्रिय स्तनपानको चिह्न]]
 
'''स्तनपान''' ([[:en:Breast Feeding|Breast Feeding]]) आमाले शिशुलाई जन्म दिएपछि आफ्नो स्तनबाट निस्कने प्राकृतिक दूध चुसाउने क्रिया हो। गर्भधारणको प्रकृयासँगै आमाको स्तनमा दूध बहन्न थालेको हुन्छ। पहिलो बिगौते दूध बच्चाको लागि अमृत समान हुन्छ त्यसले बच्चालाइ धेरै रोगहरुबाटरोगहरूबाट लड्नसक्ने प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ। स्तनपान र सघनतालाई [[परिवार नियोजन]] को माध्मको रुपमारूपमा पानिपानी लिइन्छ। जति बढि पटक आमाले दूध चुसाउछिन् त्यतिनै बढि अस्थाइ बाँजोपानको(lactational amenorrhea) अवधि बढेर जान्छ।
 
स्तनपान सबै स्तनधारी प्राणीहरूमा साधारण क्रिया हो। स्तनपान शिशु कोशिशुको लागि संरक्षण र संवर्धन कोसंवर्धनको काम गर्दछ। नवजात शिशु माशिशुमा रोग प्रतिरोधात्मक शक्ति हुदैन। आमा कोआमाको दूधबाट यो शक्ति शिशुलाई प्राप्त हुन्छ। आमाआमाको को दूध मादूधमा लेक्टोफोर्मिन नामक तत्व हुन्छ, जो बच्चाहरु को शरीरमाबच्चाहरूको माशरीरमामा फलाम तत्त्व दिन्छ फलाम तत्त्वतत्त्वको कोअभावमा अभावशिशुको मा शिशु को शरीर माशरीरमा कीटाणु प्रवेश गर्न पाउँदैनन्।<ref>[http://www.patrika.com/article.aspx?id=11428 स्तनपान जरूरी छ]।पत्रिका.कम</ref> आमा कोआमाको दूध देखि आएका साधारण जीवाणु बच्चाहरुबच्चाहरूको को शरीर माशरीरमा उब्जने रोगसँग प्रतिरोध गरेर उनीहरूको रक्षा गर्दछन्। आमा को दूधआमाको मादूधमा रोगाणु नाशक तत्त्व हुन्छन्। वातावरण देखि आमाआमाको को शरीर माशरीरमा पुगेको रोगाणु, शरीर माशरीरमा स्थित विशेष भाग को संपर्कभागको मासंपर्कमा आउछन्, जो उन रोगाणु-विशेष कोविशेषको बिरुद्ध प्रतिरोधात्मक तत्व बनाछन। यो तत्व एक विशेष नलिका थोरासिक डक्टबाट सीधा आमा कोआमाको स्तन सम्म पुग्छन र दूध बाट बच्चाहरु कोबच्चाहरूको पेट मा। यस तरिकाले बच्चा आमा कोआमाको दूध खाएर सदा स्वस्थ रहन्छ।
 
जुन बच्चा बाल्यकाल माबाल्यकालमा पर्याप्त रूप ले आमारूपले कोआमाको दूध खान पाउँदैन बाल्यकाल माबाल्यकालमा शुरू हुने डायबिटीज कोडायबिटीजको रोग अधिक हुन्छ। उनमा अपेक्षाकृत बुद्धि विकास कम हुन्छ। यदि बच्चा महिना नपुगि जन्मेको (प्रीमेच्योर) छ भनेँ त उसलाई शरीरको घातक रोग, नेक्रोटाइजिङ्ग एन्टोरोकोलाइटिस हुन सक्छ। यसैले छ-आठ महिना सम्म बच्चाहरु कोबच्चाहरूको लागि आमा कोआमाको दूध श्रेष्ठ आहार मात्र हैन, जीवन रक्षक पनि हुन्छ।
 
==गलत धारणा==
 
केही मानिसमा स्तनपान गराउँदा सौन्दर्यमा ह्रास आउने, शरीरको तौल घट्ने, स्तनको आकार बिग्रने आदि कारणा रहेको पाइन्छ। तर यो कुरा पनि साँचो होइन। आधुनिक विज्ञानले यो कुरा गलत साबित गरेको छ। बरु यसले शिशुको उपचार तथा खाना खर्चमा ५० प्रतिशत कम गरेको पाइएको छ। आमाले शिशुलाई स्तनपान गराउँदा आत्मीयता, भावनात्मक सुखानुभूति, गौरव, मानसिक रूपमा स्वस्थ एवं आत्मसन्तुष्टि प्राप्त हुन्छ। यिनै कुरालाई मनन गरेर [[चीन]]ले शिशुहरूलाई बट्टाको दूध सेवनमा कानुनीकानूनी रूपमै रोक लगाएको छ।<ref name=nari1>http://www.ekantipur.com/nari/article/?id=545</ref>
 
== स्तनपानको लाभ ==
 
आमा कोआमाको दूध केवल पोषण मात्र हैन, जीवन कोजीवनको धारा हो। यसले आमा र बच्चाहरु को स्वास्थ्यबच्चाहरूको मास्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पार्दछ। शिशु लाई जन्मेको छ महिना सम्म केवल स्तनपान मास्तनपानमा नै निर्भर राख्नु पर्छ। यो शिशु को जीवनशिशुको कोजीवनको लागि जरूरी छ, किनकी आमा कोआमाको दूध सुपाच्य हुन्छ र यसले पेटपेटको को गडबडी कोगडबडीको पनि डर हुँदैन। आमा कोआमाको दूध शिशु कोशिशुको प्रतिरोधक क्षमता बढाउनमा पनि सहायक हुन्छ। स्तनपानले दम र कान को रोगकानको मारोगमा नियन्त्रण कायम हुन्छ, किनकी आमा कोआमाको दूध शिशु कोशिशुको नाक र घाँटीमा प्रतिरोधी छाला बनाइदिन्छ। केहि शिशुलाई गाई कोगाईको दूधले एलर्जी हुन सक्छ। यसको विपरीत आमा कोआमाको दूध शत-प्रतिशत सुरक्षित छ। अनुसन्धानबाट प्रमाणित भएको छ कि स्तनपान गर्ने बच्चाहरुबच्चाहरू त्यस पछि अन्न खुवाउँदा पनि असुहाउँदो मोटो हुँदैनन्। यो शायद यस कारण बाट हुन्छ कि तिनीहरूलाई शुरू देखि नै आवश्यकता भन्दा अधिक खाने कोखानेको बानी पर्दैन। स्तनपानबाट देखि जीवनका पछिको चरणहरु माचरणहरूमा रक्त क्यान्सर, मधुमेह र उच्च रक्तचाप कोरक्तचापको खतरा कम हुन्छ। स्तनपानले शिशु कोशिशुको बौद्धिक क्षमता पनि बृद्धि हुन्छ। यसको कारण यो हो कि स्तनपान गराउने आमा र उनको शिशु कोशिशुको बीच भावनात्मक सम्बन्ध धेरै मजबूत हुन्छ। यस वाहेक आमाआमाको को दूध मादूधमा धेरै प्रकार कोप्रकारको प्राकृतिक रसायन पनि हुन्छन्।<ref name="गेटवे">[http://www.indg.in/health/child-health/93894d92492892a93e928 स्तनपान] भारत विकास गेटवे</ref>
 
{{hindi}}
 
नयी आमाहरुआमाहरू द्वारा स्तनपान गराउन देखि उनलाई गर्भावस्था पछि हुनेवाला शिकायतबाट मुक्ति मिल जान्छ। यसले तनाव कम हुन्छ र प्रसव पछि होनेवाले रक्तस्राव मारक्तस्रावमा नियंत्रण पाया जान सक्छ।स्तनपान करानेवाला आमाहरु कोआमाहरूको स्तन या गर्भाशयगर्भाशयको को क्यान्सर कोक्यान्सरको खतरा न्यूनतम हुन्छ। स्तनपान एक प्राकृतिक गर्भनिरोधक छ।स्तनपान सुविधाजनक, मुफ्त (शिशुशिशुको को बाहिर कोबाहिरको दूध खुवाउने कोखुवाउनेको लागि दुग्ध मिश्रण, बोतल र अन्य खर्चीले सामान गर्‍यो आवश्यकता हुन्छ) र सबै भन्दा बढएर आमा तथा शिशु कोशिशुको बीच भावनात्मक सम्बन्ध मजबूत गर्ने सुलभ साधन हो। आमा संग शारीरिक रू प देखि जुडे भएको एहसास शिशुहरु कोशिशुहरूको आरामदायक माहौल दिइन्छ।
 
==स्तनपान कहिलेदेखि सुरू गराउने?==
 
शिशु जन्म कोजन्मको लगत्तै पछि स्तनपान शुरू गरेर दिनु पर्छ। जन्म कोजन्मको तत्काल पछि नग्न शिशु कोशिशुको (उसको शरीर लाई कोमलता देखि सुखाने पछि) उनको आमा को गोदआमाको मागोदमा दिनु पर्छ। आमा उसलाई आफ्नो स्तनस्तनको को नजिकै लेनजीकैले जाये, ताकि छाला लेछालाले संपर्क हो सके। यसले दूध कोदूधको बहाव ठीक हुन्छ र शिशु कोशिशुको गर्मी मिलती छ। यसले आमा र शिशु कोशिशुको बीच भावनात्मक सम्बन्ध विकसित हुन्छ।
 
स्तनपान चाडै आरंभ गर्न कोगर्नको चार प्रारंभिक कारण हो <ref name="गेटवे"/>-
 
* शिशु पहिले 30 देखि 60 मिनेट कोमिनेटको समयमा सर्वाधिक सक्रिय रहन्छ।
 
* उन समय उनको चूसने कोचूसनेको शक्ति सबै भन्दा अधिक रहन्छ।
 
* चाडै शुरू गर्न देखि स्तनपानस्तनपानको को सफलता कोसफलताको संभावना बढ जान्छ। स्तन देखि निकलनेवाला पहेलो रंग कोरंगको द्रव, जसलाई कोलोस्ट्रम भन्छन्, शिशुशिशुको को संक्रमण लेसंक्रमणले बचान र उनको प्रतिरोधक क्षमता कोक्षमताको मजबूत गर्ने सबै भन्दा राम्रो उपाय हो। यो एक टीका छ।
 
* स्तनपान तत्काल शुरू गर्न देखि स्तनहरुमास्तनहरूमा सुनिंनु या प्रसवोत्तर रक्तस्राव कोरक्तस्रावको शिकायत हुदैन।
 
 
शल्यचिकित्सा देखि शिशु जन्म देनेवाला आमाहरुआमाहरू पनि स्तनपानकरा सकती छन्। यो शल्य क्रिया सफल स्तनपान कोस्तनपानको तपाईँंको क्षमता माक्षमतामा असर हालउदैन।
 
* शल्य क्रिया कोक्रियाको चार घन्टा पछि या एनीस्थीसिया को प्रभावएनीस्थीसियाको लेप्रभावले बाहिर आने पछि तपाईँं स्तनपान गराउन सक्छं।
 
* स्तनपान गराउन कोगराउनको लागि तपाईँं आफ्नो शरीर कोशरीरको एक करवट माकरवटमा झुकयो सकती हो या फेरि आफ्नो शिशु कोशिशुको आफ्नो पेट मापेटमा लिटा गरेर स्तनपान गराउन सक्छं।
 
* सीजेरियन विधिविधिले ले शिशु कोशिशुको जन्म देनेवाला आमाहरुआमाहरू पहिले केहि दिन सम्म बाहिरी मदद देखि आफ्नो शिशु कोशिशुको सफलतापूर्वक स्तनपान गराउन सक्छं।
 
==कहिले सम्म ==
 
साधारणतया कम से कम छ महिना सम्म शिशु कोशिशुको स्तनपान गराउन पर्छ र उसपछि दुइ साल या उसपछि सम्म पनि स्तनपान गराए जान सक्छ। आमा कोआमाको बीमार होनेपर पनि शिशु कोशिशुको स्तनपान गराउन जरूरी हुन्छ। सामान्यतया साधारण रोगहरुरोगहरू संग स्तनपान गर्नेवाले शिशु कोशिशुको कुनै नोकसान हैन पहुंचता। यहां सम्म कि टायफायड, मलेरिया, यक्ष्मा, पीलिया र कुष्ठरोग रोग मारोगमा पनि स्तनपान मास्तनपानमा रोक लगान सल्लाह हैन दी जान्छ।
 
== कति पटक ==
 
दिन कोदिनको समय दुवै स्तन भन्दा कम से कम १०-१५ मिनेट सम्म हरेक दुइ या ती घन्टे पछि गराउन पर्छ।दिन मापर्छ।दिनमा हुन सक्छ कि बच्चाहरु कोबच्चाहरूको जगाना परोस (डयपर बदलन या बच्चाहरु कोबच्चाहरूको सीधा गर्न अथवा उन देखि कुराहरुकुराहरू गर्न देखि बच्चाहरुबच्चाहरूको को जगाने माजगानेमा मदद मिलती है)। जब बच्चाहरु कोबच्चाहरूको पोषण परक आवश्यकताहरुआवश्यकताहरू दिन कोदिनको समय ठीक देखि पूरी हुन्छ त फेरि त्यो रात कोरातको पल्ट बार हैन जगता। कहिले काँही यस्तो पनि हुन्छ कि स्तन रात कोरातको भर जान्छन् र शिशु सो रहयो हुन्छ, तब आमा चाहती हो कि उसलाई जगाकर दूध पिला दें। जस्तै जस्तै बच्चा बडा हुन्छ, दूध खुवाउने कोखुवाउनेको अवधि बढती जान्छ।<ref name="बिहार">[http://www.brandbihar.com/hindi/women/stanpaan.html स्तनपान र प्रसवोपरान्त स्तन इन्फैक्शन]।ब्रांड बिहार</ref>
 
==स्तनमा गिर्खा==
 
स्तनपान कोस्तनपानको समयमा स्तनहरुमास्तनहरूमा लम्प सामान्य कुरा हो जो कि कुनै छिद्र कोछिद्रको बन्द हुन बाट बन जान्छ। दूध खुवाउने भन्दा पहिले (गर्म पानी देखि स्नान या सेक) सेक र स्तन कोस्तनको मालिश गर्नुहोस (छाती देखि निप्पल तिर गोल गोल कोमलता देखि अंगुली कोअंगुलीको पोरों देखि गर्नुहोस या पम्प द्वारा निकाल दें। बन्द छिद्र या नली कोनलीको खोल लेना महत्वपूर्ण छ हैन त स्तनहरुमास्तनहरूमा इन्फैक्शन हुन सक्छ। यदि यस सबै देखि लम्प न निस्किएका या फ्लू कोफ्लूको लक्षण दिखाई दिनुहोस त चिकित्सक कोचिकित्सकको परामर्श लें।<ref name="बिहार"/>
 
==स्तनपानलाई प्रोत्साहन==
विश्वका विभिन्न देशहरूले स्तनपानका लागि प्रोत्साहन गरेका हुन्छन्। विगत १९ वर्षदेखि स्तनपानलाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यका साथ हरेक वर्ष अगष्ट महिनाको पहिलो सप्ताहलाई स्तनपान सप्ताहको रुपमारूपमा मनाइने गरिएको छ। <ref name=myhealth>http://myhealthynepal.blogspot.com/2012/08/blog-post.html</ref>
 
३५,१०३

edits

"https://ne.wikipedia.org/wiki/विशेष:MobileDiff/337744" बाट अनुप्रेषित