"अमृतसर" का संशोधनहरू बिचको अन्तर

कुनै सम्पादन सारांश छैन
कुनै सम्पादन सारांश छैन
कुनै सम्पादन सारांश छैन
|state_name = पंजाब
|skyline = Golden Temple India.jpg
|skyline_caption = [[हरमंदिरहरमन्दिर साहिब]] को रात्रि दृश्य
|latd = 31.64
|longd = 74.86
|vehicle_code_range = PB02
}}
'''अमृतसर''' ([[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) [[भारत]] को [[पंजाब]] [[प्रान्त]] काको एक शहरसहर हो। अमृतसर [[पंजाब]] काको सबभन्दा महत्वपूर्ण र पवित्र शहरसहर मानिन्छ। पवित्र यस कारण मानिन्छ किनकी सिक्खहरुकोसिखहरुको सबभन्दा ठुलो गुरूद्वारा [[स्वर्ण मंदिरमन्दिर]] अमृतसरमा नै छ। [[ताजमहल]] पछि सबभन्दा ज्यादा पर्यटक अमृतसरको स्वर्ण मंदिरलाईमन्दिरलाई नै हेर्न आउदछन। स्वर्ण मंदिरमन्दिर अमृतसर काअमृतसरको दिलमुटु मानिन्छ। यहयो गुरू रामदास कारामदासको डेरा हुआहुने करता था।गर्दथ्यो। अमृतसरको इतिहास गौरवमयी छ। यहयो अपनीआफ्नो संस्कृति र लड़ाइयों कोलड़ाइहरुको लागि धेरै प्रसिद्ध रहेको छ। अमृतसर अनेक त्रासदियोंत्रासदि र दर्दनाक घटनाहरुघटनाहरुको साक्षी रहेको छ। भारतीय स्वतंत्रतास्वतन्त्रता संग्राम कासंग्रामको सबभन्दा ठुलो नरसंहार अमृतसरको जलियांवाला बागमा नै भएको थियो। यस पछि भारत पाकिस्तानको बीच जोजुन बंटवाराबिभाजन हुआभयो उसत्यस समय भीपनि अमृतसरमा ठुलो हत्याकांडहत्याकाण्ड भयो। यहींयो नहींमात्र होईन अफगान र मुगल शासकों नेशासकहरुने यस माथि अनेक आक्रमण किएगरे र यसलाई बर्बाद कर दिया।गरे। यसको बावजूद सिक्खहरुलेसिखहरुले अपने दृढ संकल्प र मजबूत इच्छाशक्तिबाट दोबारादोश्रो पटक यसलाई बसाया।बसाए। हालांकि अमृतसरमा समयको साथ धेरै बदलाव आएको छ लेकिनतर आज भीपनि अमृसतरको गरिमा कायम छ।
 
== इतिहास ==
[[चित्र:Goldentemple (82).JPG|right|200px]]
अमृतसर लगभग साढे चार सौ वर्ष देखी अस्तित्वमा छ। सबभन्दा पहलेपहिले गुरू रामदास नेरामदासले 1577 मा 500 बीघा मा गुरूद्वाराको नींवआधार रखीशिला थी।राखेका यहथिए। यो गुरूद्वारा एक सरोवरको बीचमा बनेको छ। यहां का बनाबनेको तंदूर बडा लजीज हुदछ। यहां सुन्दर कृपाण,आम पापड, आम काआपको आचार र सिक्खहरुकोसिखहरुको दस गुरूहरुको खूबसूरतआकर्षक तस्वीर पाईन्छ।
 
अमृतसरमा पहलेपहिले जैसा आकर्षण नहीं रहा।छैन। अमृतसरको साथ त्यसको गौरवमयी इतिहासको अलावा केहि पनि छैन। अमृतसरमा स्वर्ण मंदिरकोमन्दिरको अलावा देखनेहेर्न लायक केहि छ त्यो हो अमृतसरको पुरानापुरानो शहर।सहर। यसको चारोंचारै तरफतर्फ दीवारपर्खाल बनेको छ। यसमा बारह प्रवेश द्वारप्रवेशद्वार छ। यह बारहयो द्वारबारहद्वार अमृतसरको कहानी बयान गर्दछ। अमृतसर दर्शन कोदर्शनको लागी सबभन्दा अच्छाराम्रो साधन साईकिल रिक्शा र ऑटो हो।
इसीयसै प्रचालनप्रचालनलाई को आगेअगाडि बढ़ने र विरासत कोविरासतलाई सँभालने उद्देशबाट पंजाब पर्यटन विभाग नेविभागले [http://www.lovefazilka.org फाजिल्का] को एक गैर सरकारी संस्था ग्रेजुएट वेलफेयर एसोसिएशन फाजिल्का संग मिलकरमिलेर, फाजिल्का देखी शुरू हुएभएको इकोफ्रेंडली रिक्शारिक्शाले ने नएनया रूप, "ईको- कैब" कोलाई अमृतसरमा पनि शुरू गरेको छ | अब अमृतसरमा रिक्शाको यात्रा गर्दा न केवल पर्यटकहरुको जानकारीको लागी ईको- कैबमा शहरकोसहरको पर्यटन नक्सा हुन्छ, बल्किबरु पिउनको लागी पानीको बोतल, पढने कोपढनको लागी अख़बार र सुन्नको लागी एफ्फ़ एम्म रेडियो जस्तो सुविधाएसुविधाहरु पनि छ |
 
== मुख्य आकर्षण ==
=== अमृतसर काअमृतसरको स्वर्ण मंदिरमन्दिर ===
{{main|हरिमंदिरहरिमन्दिर साहिब}}
स्वर्ण मंदिरमन्दिर अमृतसर काअमृतसरको सबभन्दा ठुलो आकर्षण हो। यसको पूरा नाम हरमंदिरहरमन्दिर साहब हो लेकिनतर यहयो स्वर्ण मंदिरकोमन्दिरको नामबाट प्रसिद्ध छ। पूरापुरै अमृतसर शहरसहर स्वर्ण मंदिरकोमन्दिरको चारै तर्फ बसेको छ। स्वर्ण मंदिरमामन्दिरमा प्रतिदिन हजारों पर्यटक आउद छन। अमृतसर काअमृतसरको नाम वास्वतमा त्यस तालको नाममा राखिएको छ जसको निर्माण गुरू रामदास नेरामदासले अपनेआफ्नो हातले गराएका थिए।
 
सिक्खसिख भगवानमा विश्वास नहींगर्दैनन। करते। त्यसकोउसको लागी गुरू नै सबै कुरा हो। स्वर्ण मंदिरमामन्दिरमा प्रवेश गर्न भन्दा पहिले वह मंदिरकोमन्दिरको सामने सर झुकाउद छन, फेरी खुट्टा धुए पछि सीढिहरुबाट मुख्य मंदिर सम्ममन्दिरसम्म जान्छन। सीढियों कोसीढिहरुको साथ-साथ स्वर्णमंदिरसंगस्वर्ण मन्दिरसंग जोडिएको सबै घटनाहरु र यसको पूरा इतिहास लेखिएको छ। स्वर्ण मंदिरमन्दिर धेरै नै आकर्षक छ। यसमा रोशनीको सुन्दर व्यवस्था गरिएको छ। सिखहरुको लागी स्वर्ण मंदिरमन्दिर धेरै नै महत्वपुर्ण छ। सिक्खों कोसिखहरुको अलावा पनि धेरै श्रद्धालु यहां आउद छन। उनीहरुको स्वर्ण मंदिरमन्दिरसिक्खसिख धर्ममा अटुट आस्था छ।
 
हरमंदिरहरमन्दिर साहब परिसरमा दोदुई बडे़ठुलोकईकेहि छोटेसानो-छोटेसानो तीर्थस्थल हो।छ। येयो सारेसबै तीर्थस्थल जलाशय कोजलाशयको चारै तर्फ फैलिएको छ। यस जलाशयलाई अमृतसर र अमृत तालको नामबाट जानिन्छ। पूरा स्वर्ण मंदिरमन्दिर सफेदसफा पत्थरों बाटपत्थरहरुबाट बनेको छ र यसको भित्ताहरुमा सुनको को पत्तियों बाटपत्तिहरुबाट नक्काशी गरिएको छ। हरमंदिरहरमन्दिर साहबमा पूरेपुरै दिन गुरु बानी कोबाणीको स्वर लहरियां गुञिरहन्छ। मंदिरमन्दिर परिसरमा पत्थर कापत्थरको स्मारक टासिएको छ। यहयो पत्थर जांबाज सिक्खबहादुर सैनिकोंसिख कोसैनिकहरुको श्रद्धाजंलि दिनको लागी टासिएको हो।
 
=== जलियांवाला बाग ===
{{main|जलियांवाला बाग}}
13 अप्रैल 1919 कोमा यस बागमा एक सभा कासभाको आयोजन कियागरिएको गयाथियो। था। यहयो सभा ब्रिटिश सरकारको विरूद्ध थी।थियो। यस सभालाई बीचमा नै रोक्नको लागी जनरल डायर नेडायरले बाग को एकमात्र रास्तेबाटोलाई कोआफ्नो अपने सैनिकों कोसैनिकहरुको साथ घेरे रघेरेर भीड़मा अंधाधुंध गोली बारी शुरू कर दी।गरे। यस गोलीबारीमा बच्चोंबच्चा, बुढ़ोंबुढामहिलाओंमहिलाहरु समेत लगभग 300 मानिसहरुको ज्यान गयो र 1000 भन्दा धेरै घायल भए। यहयो घटना कोघटनालाई इतिहासको सबभन्दा दर्दनाक घटनाओंघटनाहरु मध्ये एक मानिन्छ।
 
जलियां वाला बाग हत्याकांड इतनायति भयंकर थाथियो कि उसत्यस बागमा स्थित कुआं शवहरुबाट पुरै भरिएको थियो। अहिले यसलाई एक सुन्दर पार्कमा परिजर्तन गरिएको छ र यसमा एक संग्राहलय कासंग्राहलयको निर्माण पनि गरेको छ। यसको रेखदेख देखभाल र सुरक्षाको जिम्मेदारी जलियांवाला बाग ट्रस्ट कोट्रस्टको हो। यहां सुन्दर रुखहरु लगाईएको छ र बगैचा बनाईएको छ। यसमा दुई स्मारक पनि बनाईएको छ। जसमा एक स्मारक रुदै गरेको मूर्तिको होदुसरादोश्रो स्मारक अमर ज्योति छ।हो। बागमा घुमने काघुम्ने समय गर्मियोंगर्मि मामहिनामा सुबहबिहान 9 बजे देखी शामसाझ 6 बजे सम्म र सर्दियोंजाडो मामहिनामा सुबहबिहान 10१० बजे देखी शामसाझ 5 सम्म राखिएको छ।
 
 
== अन्य दर्शनीय स्थल ==
=== गुरुद्वारे ===
अमृतसरको दक्षिण दिशामा संतोखसर साहब र बिबेसर साहब गुरूद्वार छ। यस मध्ये संतोखसर गुरूद्वारा स्वर्ण मंदिरमन्दिर भन्दा ठुलो छ। महाराजा रणजीत सिंह नेसिंहले रामबाग पार्कमा एक समर पैलेस बनवायाबनाएका था।थिए। यसको अच्छीराम्रो देखरेख गरियो जसबाट यहयो आज पनि सही स्थितिमा छ। यस महलको बाहरीबाहिरी भित्ताहरुमा लालरातो पत्थर लगाएकोलगाईएको छ। यस महललाई अहिले महाराजा रणजीत सिंह संग्राहलयमा परिवर्तन गरिएको छ। यस संग्राहलयमा अनेक चित्रोंचित्रफर्नीचर कोफर्नीचरलाई प्रदर्शित गरिएको छ। यहयो एक पार्क कोपार्कको बीचमा बनेको छ। यस पार्कलाई धेरै सुन्दर बनाईएको छ। यस पार्कलाई लाहौर कोलाहौरको शालीमार बाग जस्तो बनाईएको छ। संग्राहलयमा घूमने काघुम्ने समय सुबहबिहान 10१० बजे देखी शामसाझ 5 बजे सम्म राखिएको छ। यहयो सोमवार को बंदबन्द रहन्छ।
 
=== हाथी गेट मंदिरमन्दिर ===
प्राचीन हिन्दू मंदिरमन्दिर हाथी गेट क्षेत्रमा स्थित छ। यहांयहाँ दुर्गीयाना मंदिरमन्दिर छ। यस मंदिरलाईमन्दिरलाई हरमंदिरकोहरमन्दिरको तरहसरह बनाईएको छ। यस मंदिरकोमन्दिरको जलाशयको मध्यमा सुनको परत चढाचढेको गर्भ गृह बनेको छ। दुर्गीयाना मंदिरकोमन्दिरको बिल्कुलएकदमै पीछेपछाडी हनुमान मंदिरमन्दिर छ। दंतदन्ते कथाओं कोकथाहरुको अनुसार यही वहत्हयो स्थान हो जहां हनुमान अश्वमेध यज्ञयज्ञको को घोडे कोघोडालाई लव-कुशबाट वापसफिर्ता लेनेलिन आएआएका थेथिएउनति दोनोंदुबैले ने हनुमान कोहनुमानलाई परास्त कर दियागरेका था।थिए।
 
=== खरउद्दीन मस्जिद ===
यहयो मस्जिद गांधी गेटको नजदीक हॉल बाजारमा स्थित छ। नमाजको समय यहां धेरै भीड़ हुदछ। यस समय यसको पूरा प्रागंण नमाजियों बाटनमाजिहरुबाट भरिएको छ। उचित रेखदेखको कारण भारी भीडको बावजूद यसको सुन्दरतामा कुनै कमी आएको छ। यहयो मस्जिद इस्लामी भवन निर्माण कलाको जिउदो जाग्दो तस्वीर पेश गर्दछ मुख्य रूपबाट यसको भित्ताहरुमा लिखीलेखिएको आयतें।आयतहरु। यहयो बातकुरा ध्यान देने योग्य छ कि जलियांवाला बाग सभाको मुख्य वक्ता डॉ सैफउद्दीन किचलू र डॉ सत्यपाल इसीयसै मस्जिदबाट नै सभालाई संबोधित कर रहेगरिरहेका थे।थिए।
 
;दुर्गियाना मंदिरमन्दिर
यहयो हिन्दुओं काहिन्दुहरुको धार्मिक स्थल हो, जसको गुम्बदमा सोनेसुन तथा चाँदी काचाँदीको आवरण छ।
 
;जलियाँवाला बाग
वर्ष 1919१९१९ मा तत्कालीन ब्रिटिश सरकार नेसरकारले यसै स्थानमा करीब 2000 भारतीयों२००० काभारतीयहरुको नरसंहार कियागरेका था।थिए। आज यहाँ उसत्यस दुःखद घटनाको यादसम्झना दिलातादिलाउने स्मारक खड़ा छ।
 
;बाबा अटल राय स्तंभ
यहयो गुरु हरगोविंदसिंहको नौ वर्षीय पुत्र काछोराको शहादत स्थल छ।हो।
 
;तरन तारन
अमृतसरबाट करीब 22२२ किलोमीटर दूरटाडा यस स्थानमा एक ताल छ। ऐसीयसो मान्यता छ कि यसको पानीपानीमा मा बीमारियों कोबीमारीहरुलाई निको पार्ने ताकत छ।
 
;राम तीर्थ
यहयो भगवान रामको पुत्रोंछोरा लव तथा कुश काकुशको जन्म स्थल मानिन्छ।
 
== आसपासको दर्शनीय स्‍थल ==
 
=== बाघा बोर्डरसिमाना ===
बाघा बोर्डर मासिमानामा हरेक साझ भारतको सीमा सुरक्षा बल र पाकिस्तान रेंजर्स को सैनिक टुकडियां भेला हुन्छन। विशेष मौकाहरुमा मुख्य रूपबाट 14१४ अगस्त को दिन जब पाकिस्तानपाकिस्तानको का स्वतंत्रतास्वतन्त्रता दिवस समाप्त हुदछ र भारतको स्वतंत्रतास्वतन्त्रता दिवसको बिहान हुदछ त्यस साझ त्यहा शान्तिको लागी रात्रि जागरण गरिन्छ। उसत्यस रात वहांत्यहा लोगों कोमानिसहरुलाई एक-दोश्रोसंग मिल्ने अनुमति पनि दिईन्छ। यसको अलावा त्यहा पुरै बर्ष काडे तार, सुरक्षाकर्मी र मुख्य द्वार कोद्वारको अलावा कुछ दिखाई नहींकेहि देता।देखिदैन।
 
 
== खानपान: ==
अमृतसरको व्यंजन पूरे विश्वमा प्रसिद्ध छ। यहांयहाँ का बनाबनेको चिकन, मक्के कोमकैको रोटी, सरसों कासरसिउको साग र लस्सी धेरै प्रसिद्ध छ। अमृतसर पंजाबमा अस्थित छ। खाने-पीने कोपीउनेको शौकीन लोगों कोमानिसहरुको लागी पंजाब स्वर्ग मानिन्छ।
 
दरबार साहिबको दर्शन गरे पछि अधिकतरधेरै जसो श्रद्धालु भीजे भठुर, रसीली जलेबी र अन्य व्यंजनों काव्यंजनहरुको आनंद लिनको लागी भरावनको ढाबे माढाबेमा जान्छन। यहांको स्पेशल थाली पनि धेरै प्रसिद्ध छ। यसको अलावा लारेंस रोड कोरोडको टिक्की, आलू-पूरी र आलू परांठे धेरै प्रसिद्ध छ। अमृतसरको अमृतसरी कुल्चे धेरै प्रसिद्ध छ। अमृतसरी कुल्चों को लागी सबभन्दा बेहतरराम्रो ठाउ जगह मकबूल रोड को ढा़बे हो। यहां केवल दोदुई बजे सम्मको कुल्चे पाईन्छ। पपडी़ चाट र टिक्कीको लागी बृजवासीको पसल प्रसिद्ध छ। यहयो दूकानपसल कूपर रोडमा अस्थित छ। लारेंस रोडमा बी.बी.डी.ए.वी. गर्ल्‍स कॉलेज कोकॉलेजको छेउ शहरकोसहरको सबभन्दा राम्रो आम पापड़ पाईन्छ। शाकाहारी खाने कोखानाको साथ-साथ अमृतसर अपनेआफ्नो मांसाहारी व्यंजनों कोव्यंजनहरुको लागी पनि प्रसिद्ध छ। मासंहारी व्यंजनों माव्यंजनहरुमा अमृतसरी मछी धेरै प्रसिद्ध छ। यस व्यंजन कोव्यंजनलाई चालीस सालबर्ष पहलेपहिले चिमन लाल नेलालले तैयार कियागरेका था।थिए। अब यहयो व्यंजन अमृतसरको मांसाहारी व्यंजनों कोव्यंजनको परिचय छ।हो। लारेंस रोडमा सूरजीत चिकन हाऊस अपनेआफ्नो भूनेभुटेको हुए चिकन कोचिकनको लागी र कटरा शेर सिंह अपनी अमृतसरी मछी को लागी पूरेपुरै अमृतसरमा प्रसिद्ध छ।
 
== बाजार-हाट ==
अमृतसर काअमृतसरको बाजार धेरै राम्रो छ। यहां हरेक प्रकारको देशी र विदेशी कपडे़ पाईन्छ। यहयो बाजार काफीधेरै कुछजसो लाजपत नगर जस्तो छ। अमृतसरको पुरानेपुरानो शहरकोसहरको हॉल बाजारको छेउ-छाउको क्षेत्र मुख्यत: कोतवाली क्षेत्रको छेउमा परंपरागत बाजार छ। इनयि बाजारों कोबाजारहरुको अलावा यहाँ अनेक कटरे पनि छ। यहाँ आभूषणहरु देखी लिएर भान्छा सम्मको सबै सामान पाईन्छ। यहयो अपनेआफ्नो अचारोंअचारपापडों कोपापडहरुको लागी धेरै प्रसिद्ध छ। पंजाबी पहनावापहिरन भीपनि पूरे विश्वमा धेरै प्रसिद्ध छ। खासकर लड़कियों माकेटिहरुमा पंजाबी सूटको प्रति धेरै चावआकर्षण रहन्छ। सूटों कोसूटको अलावा यहाँ पगडी़, सलवार-कमीज, रूमाल र पंजाबी जुताको धेरै मांग छ।
 
दरबार साहब को बाहरबाहिर जोजुन बाजार लाग्दछ। त्यहा स्टीलको उच्च गुणवत्ता वाले बर्तन र कृपाण पाईन्छ। कृपाण को सिक्खोंसिख मा धेरै पवित्र मानिन्छ। तलवारको मुल्य 125१२५ रू बाट शुरू हुदछ। यि सबैको अलावा यहाँ सिक्खसिख धर्मसंग जोडिएको किताबेंकिताब र साहित्य भीपनि प्रचुर मात्रामा पाईन्छ।
 
== स्थिति ==
 
यात्रामा लगने वालालग्ने समय: रेलमार्ग र सडक मार्गबाट ९ घंटेघण्टा, वायुमार्गबाट 1 घंटा।घण्टा।
यहयो भारत कोभारतको बिल्कुल पश्चिम छेउछेउमा स्थितअस्थित छ। यहाँबाट [[पाकिस्तान]] केवल 25२५ किमी. को दूरीमा स्थित छ। [[राष्ट्रीय राजमार्ग]] 1 द्वारा [[करनाल]], [[अम्बाला]], खन्ना,[[जलंधर]] र [[लुधियाना]] होते हुएहुदै अमृतसर पुग्न सकिन्छ।
दूरी: यहयो दिल्लीबाट उत्तर पूर्व मा 447४४७ किमीकि.मी. को दूरीमा अस्थित छ।
 
अमृतसर जानको लागी सबभन्दा राम्रो समय अक्टूबरबाट मार्च हो
== आवागमन ==
;वायु मार्ग:
अमृतसर काअमृतसरको राजा सांसी हवाई अड्डा दिल्लीसंग राम्रोसंग जोडिएको छ।
;रेल मार्ग:
दिल्लीबाट टाटानगर-जम्मूतवी एक्सप्रैस र गोल्डन टेम्पल मेलमे द्वारा सजिलो संग अमृतसर रेलवे स्टेशन पुग्न सकिन्छ।
;सडक मार्ग:
अपनीआफ्नो कारबाट पनि ग्रैंड ट्रंक रोडरोडद्वारा द्वारा सजिलो संगसजिलोसंग अमृतसर पुग्न सकिन्छ। बीचमा विश्राम गर्नको लागी रास्ते माबाटोमा सागर रत्ना, लक्की ढाबा र हवेली अच्छेराम्रो रेष्टुरा छ।हो। यहाँ रूककररोकिदै कुछरोकिदै देरकेहि बेर आराम गर्न सकिन्छ र खाने काआनन्द आनंद भीपनि लिन सकिन्छ। यसको अलावा दिल्लीकेदिल्लीको कश्मीरी गेट बस अड़ाबाट पनि अमृतसरको लाग्द छ।लाग्दछ।
 
== पहुंच ==
* विमान स्थलबाट शहरकोसहरको दूरी करीब 11११ किलोमीटर छ, जसलाई तय गर्न 15१५ मिनटको समय लाग्दछ।
 
* अक्टूबरबाट मार्च सम्मको समय यस शहरकोसहरको भ्रमणको लागी उपयुक्त छ।
{{अमरतसर}}
{{-}}
दर्ता नभएका प्रयोगकर्ता
"https://ne.wikipedia.org/wiki/विशेष:MobileDiff/284028" बाट अनुप्रेषित