"सोभियत सङ्घ" का संशोधनहरू बिचको अन्तर

→‎इतिहास: सुधार
चिनोहरू: मोबाइल सम्पादन मोबाइल वेब सम्पादन
(→‎इतिहास: सुधार)
चिनोहरू: मोबाइल सम्पादन मोबाइल वेब सम्पादन
 
'''सोभियत सङ्घ''' (<small>[[रूसी भाषा]]: Сове́тский Сою́з, सोवेत्स्की सोयूज; </small>; औपचारिक नाम: '''सोभियत समाजवादी गणतन्त्रहरूको सङ्घ''', Сою́з Сове́тских Социалисти́ческих Респу́блик, Union of Soviet Socialist Republics) सन् १९२२ देखि १९८१ सम्ममा युरेसियाको ठुलो भूभागमा विस्तृत एक देश थियो। सोभियत सङ्घ आफ्नो स्थापना देखि सन् १९९० सम्म [[साम्यवाद|साम्यवादी पार्टी]] (कम्युनिस्ट पार्टी) द्वारा शासित रहेको थियो। संवैधानिक रूपबाट सोभियत सङ्घ १५ स्वशासित गणतन्त्रहरूको सङ्घ थियो तर वास्तवमा पुरै देशको प्रशासन र अर्थव्यवस्थामा केन्द्रीय सरकारको कडा नियन्त्रणमा रहेको थियो। [[रुस|रूसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणतन्त्र]] यस देशको सबभन्दा ठुलो गणतन्त्र र राजनीतिक, साँस्कृतिक र आर्थिक केन्द्र थियो यसकारण पुरै देशमा गहिरो रूसीकरण भएको थियो। सोही कारणले गर्दा विदेशमा पनि सोभियत सङ्घलाई प्राय जसो गल्लीले 'रूस' भनेर सम्बोधन गरिन्थ्यो।
 
== इतिहास ==
===स्थापना===
सोभियत सङ्घको स्थापनाको प्रक्रिया १९१७ को रूसी क्रान्तिको साथ शुरू भएको थियो। जसमा [[रूसी साम्राज्य]]को [[जार|जार]] (सम्राट)लाई सत्ताबाट हटाइयो। [[भ्लादिमिर लेनिन|भ्लादिमीर लेनिन]]को नेतृत्वमा [[बोल्सेविक पार्टी]]ले सत्तामा कब्जा गर्यो। तर बोल्शेभिक-विरोधी श्वेत मोर्चे (<small>White movement</small>)को साथ [[गृहयुद्ध]]मा फँस्न पुग्यो। बोल्शेभिकको [[लाल सेना]]ले गृहयुद्धको दौरान यस्तो पनि केही राज्यहरूमा कब्जा गर्यो जसले त्सारको पतनको फायदा उठाकर रूसबाट स्वतन्त्रता घोषित गरेको थियो। डिसेम्बर १९२२मा बोल्शेभिकको पूर्ण जीत भयो र उनले रूस, [[युक्रेन]], [[बेलारुस]] र [[कॉकस क्षेत्र]]को मिलेर सोभियत सङ्घको स्थापनाको घोषणा गरिदिए।<ref name="ref93zicip">[http://books.google.com/books?id=wm3w1oGCaEoC World and Its Peoples: Europe], pp. 1362, Marshall Cavendish, 2009, ISBN 9780761479000, ''... Resistance grew into civil war in which several different movements participated, but the Red Army and the anti-Soviet voluntary White Army were the main combatants ... The declaration of the creation of the Union of Soviet Socialist Republics (USSR, or Soviet Union) was signed on December 30, 1922 ...''</ref>
 
सोभियत सङ्घकोसङ्घ स्थापनाको प्रक्रिया सन् १९१७ को रूसी क्रान्तिको साथ शुरूसुुरु भएको थियो। जसमा [[रूसी साम्राज्य]]को [[जार|जार]] (सम्राट) लाई सत्ताबाट हटाइयो।हटाएपछि [[भ्लादिमिर लेनिन|भ्लादिमीर लेनिन]]को नेतृत्वमा [[बोल्सेविकबोल्सेभिक पार्टी]]ले सत्तामासत्ता कब्जा गर्यो।गरेेेेको थियो तर बोल्शेभिकबोल्सेभिक-विरोधी श्वेत मोर्चे (<small>White movement</small>)कोआन्दोलनको साथ [[गृहयुद्ध]]मा फँस्नफस्न पुग्यो।पुगेेेेको बोल्शेभिककोथियो। बोल्सेभिक [[लाल सेना]]ले गृहयुद्धको दौरानसमयमा यस्तोत्सारको पनिपतनको केहीफाइदा राज्यहरूमाउठाउँदै कब्जारूसबाट गर्योस्वतन्त्र जसलेघोषणा त्सारकोगरेका पतनकोराज्यहरूलाई फायदापनि उठाकर रूसबाट स्वतन्त्रता घोषितकब्जा गरेको थियो। डिसेम्बरसन् १९२२ को १९२२माडिसेम्बरमा बोल्शेभिककोबोल्सेभिकको पूर्ण जीत भयोहासिल गरेपछिउनलेलेनिनले रूस, [[युक्रेन]], [[बेलारुस]] र [[कॉकसकोकस क्षेत्र]]कोलाई मिलेरसमायोजन गरी सोभियत सङ्घको स्थापनाको घोषणा गरिदिए।गरेेेेका थिए।<ref name="ref93zicip">[http://books.google.com/books?id=wm3w1oGCaEoC World and Its Peoples: Europe], pp. 1362, Marshall Cavendish, 2009, ISBN 9780761479000, ''... Resistance grew into civil war in which several different movements participated, but the Red Army and the anti-Soviet voluntary White Army were the main combatants ... The declaration of the creation of the Union of Soviet Socialist Republics (USSR, or Soviet Union) was signed on December 30, 1922 ...''</ref>
=== संक्षिप्त इतिहास ===
 
=== संक्षिप्तसङ्क्षिप्त इतिहास ===
{| class="wikitable"
!मिति
!मिती
!घटना
!
|-
|'''अप्रिलसन् १९१७ अप्रिल'''
|[[भ्लादिमिर लेनिन|लेनिन]] र अन्य [[क्रान्तिकारी]] जर्मनीबाट रूस फिर्ता।
|
|-
|'''अक्टुबरसन् १९१७ अक्टोबर'''
|बोल्शेभिकद्वाराबोल्सेभिकद्वारा [[अलेक्सान्दार केरेन्स्की]]को सत्ता पलट र मस्कोमा अधिकार।
|
|-
|'''सन् १९१८ - २०'''
|बोल्शेभिकबोल्सेभिक र विरोधि गृहयुद्ध।
|
|-
|'''सन् १९२०'''
|[[पोल्यान्ड]]सँग युद्ध
|
|-
|'''सन् १९२१'''
|पोल्यान्डसंगपोल्यान्डसँग शान्ति सन्धि, नयाँ आर्थिक नीति, बजार अर्थव्यवस्थाको वापसी, स्थिरता।
|
|-
|'''सन् १९२२'''
|रूस, बेलारूस र ट्रांसकॉकेशसकोकेसस (१९३६बाटसन् १९३६ बाट जर्जिया, अर्मेनिया, अजरबेजानअजरबैजान) क्षेत्रको मिलन; सोवियतसोभियत सङ्घको स्थापना।
|
|-
|'''सन् १९२२'''
|जर्मनीद्वारा सोभियत सङ्घलाई मान्यता प्रदान।
|
|-
|'''सन् १९२४'''
|सोभियत सङ्घमा [[सर्वहारावर्गको अधिनायकत्व|सर्वहारा तानाशाही]]को नयाँ संविधान लागू। [[भ्लादिमिर लेनिन|लेनिन]]को मृत्यु।मृत्यु, [[जोसेफ स्टालिन]]द्वारा सत्तासत्तामा नियन्त्रण।
|
|-
|'''सन् १९३३'''
|अमेरिकाद्वारा सोवियतसोभियत सङ्घकोसङ्घलाई मान्यता प्रदान।
|
|-
|'''सन् १९३४'''
|सोवियतसोभियत सङ्घ [[राष्ट्र सङ्घ|लिग अफ नेसन्स]]मा सहभागी।
|
|-
|'''अगस्टसन् १९३९ अगस्ट'''
|[[मोलोटोभ-रिबेनट्रोप सन्धि|नाजी-सोभियत अनाक्रमण सन्धि]]; [[दोस्रो विश्व युद्ध|द्वितीय विश्वयुद्ध]] आरम्भ ।आरम्भ।
|
|-
|'''जूनसन् १९४१ जुन'''
|जर्मनीद्वारा सोवियतसोभियत सङ्घ माथि हमला
|
|-
|'''सन् १९४३'''
|स्टालिनग्रादको लडाइँमा जर्मनीको हार।हार
|
|-
|'''सन् १९४५'''
|सोभियत सैनिकद्वारा बर्लिन कब्जा, याल्टा र पोट्सड्यामम सम्मेलनबाट जर्मनी विभाजित गरेर [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनी]] र [[पश्चिम जर्मनी|पश्चिमी जर्मनी]]को निर्माण। जापानको आत्मसमर्पण र [[दोस्रो विश्व युद्ध|द्वितीय विश्वयुद्ध]]को समाप्ति।समाप्ति
|
|-
|'''सन् १९४८-४९'''
|बर्लिन नाकाबन्दी। पश्चिमी सेना र सोभियत सेनाबीच तनातनी।सङ्घर्ष
|
|-
|'''सन् १९४९'''
|सोभियत सङ्घद्वारा [[परमाणु बम]] निर्माण। चीनको कम्युनिस्ट सरकारलाई मान्यता प्रदान।प्रदान
|
|-
|'''सन् १९५०-५३'''
|[[कोरियाली युद्ध]] ; सोभियत सङ्घ र पश्चिम बीच सम्बन्धमा तनाव।तनाव
|
|-
|'''मार्चसन् १९५३ मार्च'''
|[[जोसेफ स्टालिन|स्टालिन]]को मृत्यु। [[निकिता ख्रुश्चेभ]] कम्युनिस्ट पार्टीको केंद्रीयकेन्द्रीय समितिको प्रथम सचिव बने।
|
|-
|'''सन् १९५३'''
|सोभयत सङ्घलेसङ्घद्वारा आफ्नो पहिलो [[हाइड्रोजन बम]] परिक्षण।परिक्षण
|
|-
|'''सन् १९५५'''
|[[वार्सा सम्झौता|वार्सा सन्धि]]
|
|-
|'''१९५६'''
|सोभियत सेनाद्वारा [[हङ्गेरी]] कोविद्रोहको विद्रोह दमन।दमन, [[मध्य पूर्व|मध्य पुर्व]]मा [[स्वेज सङ्कट|स्वेज संकट]]
|
|-
|'''सन् १९५७'''
|पहिलो अन्तरिक्ष यान [[स्पुतनिक-१|स्पूतनिक]] धरतीको कक्षमा प्रक्षपण।प्रक्षपण, चीनको पश्चिमसँग बढ्दो निकटताले दुई कम्युनिस्ट देशमादेश बीच दुरी उत्पन्न।
|
|-
|'''सन् १९६०'''
|सोभियत सङ्घले [[सन् १९६० यूयु-२ घटना|अमेरिकाको जासूसी जहाज U2यु-२ गिरावाट]]
|
|-
|'''सन् १९६१'''
|[[युरी गागरिन|यूरी गागारिन]] अन्तरिक्षमा जाने पहिलो व्यक्ति (मानव) बने।बने
|
|-
|'''सन् १९६१ अक्टोबर ३०'''
|[[जार बम्बा]]को परिक्षण
|
|-
|'''सन् १९६२'''
|[[क्युबा मिसाइल सङ्कट|क्यूबामाक्युबामा सोभियत मिसाइल पहुचपहुँच]]
|
|-
|'''सन् १९६३'''
|सोभियत सङ्घद्वारा अमेरिका र ब्रिटेनको साथ परमाणु सन्धि।सन्धि, अमेरिका र सोवियतसोभियत सङ्घ बीच हट-लाइन स्थापित।
|
|-
|'''सन् १९६४'''
|ख्रुश्चेभको स्थानमा [[लियोनिद ब्रेझनेभ|लियोनिड ब्रेजनेभ]]द्वारा पदभार ग्रहण।ग्रहण
|
|-
|'''सन् १९६९'''
|सोवियतसोभियत र चिनियाँ सेनामा सीमा विवाद।विवाद
|
|-
|'''सन् १९७७'''
|नयाँ संविधानबाट [[लियोनिद ब्रेझनेभ|ब्रेजनेभ]] राष्ट्रपति चुनिए।चुनिए
|
|-
|'''सन् १९८२'''
|[[लियोनिद ब्रेझनेभ|ब्रेजनेभब्रेझनेभ]]को निधन।निधन, [[केजिबी|केजीबी]] प्रमुख [[युरी आन्द्रोपोभ|युरी एन्ड्रोपोभ]]ले सत्ता सम्हाले।सम्हाले
|
|-
|'''सन् १९८२'''
|[[युरी आन्द्रोपोभ|युरी आन्द्रोपोव]]को निधन।निधन, कोन्सटांटिनकोन्सटान्टिन चेरनेंकोलेचेरनेन्कोले सत्ता संम्भाले।सम्हाले
|
|-
|'''सन् १९८५'''
|[[मिखाइल गोर्बाचोभ]] कम्यूनिस्टकम्युनिस्ट पार्टीको महासचिव बने।बने, खुलापन र पुनर्निर्माणको नीति सुरुवात।सुरुवात
|
|-
|'''सन् १९८६'''
|[[चरनोबिल परमाणु दुर्घटना]], युक्रेन र बेलारूसको ठुलो क्षेत्र विकिरणबाट प्रभावित।प्रभावित
|
|-
|'''सन् १९८७'''
|सोभियत सङ्घ र अमेरिकाबीच [[मध्यम दूरीको आणविक शक्ति सन्धि|मध्यम दूरीको परमाणु मिसाइल नष्ट गर्ने समझौता]]
|
|-
|'''सन् १९८८'''
|[[मिखाइल गोर्बाचोभ]] राष्ट्रपतिराष्ट्रपतिमा बने।नियुक्त। कम्युनिस्ट पार्टीको सम्मेलनमा निजी क्षेत्रको लागि ढोका खोल्ने सहमति।सहमति
|
|-
|'''सन् १९८९'''
|[[अफगानिस्तान]]बाट सोवियतसोभियत सेनाको फिर्ता।
|
|-
|'''सन् १९९०'''
|सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीमा एक पार्टीको सत्ता अन्त्य गर्न मतदान।मतदान, [[बोरिस येल्तसिन]]द्वारा सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्यता त्याग
 
[[बोरिस येल्तसिन]]द्वारा सोवियत कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्यता त्याग।
|
|-
|'''अगस्टसन् १९९१ अगस्ट'''
|रक्षा मन्त्री दिमित्री याजोवयाजोभ, उप राष्ट्रपति गेनाडीगेनादी यानायेवयानायेभ र केजीबी प्रमुखद्वारा राष्ट्रपति [[मिखाइल गोर्बाचोभ]] हिरासतमा।हिरासतमा, तीन दिन पछि यी सबै गिरफ्तार।गिरफ्तार, [[बोरिस येल्तसिन|येल्तसिन]]द्वारा सोवियतसोभियत रूस कम्युनिस्ट पार्टी प्रतिबन्ध ।प्रतिबन्धित, [[युक्रेन]]लाई स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा मान्यता प्रदान।प्रदान त्यसपछी नयाँ देशलेदेशद्वारा पनि आफै स्वतन्त्रस्वतन्त्रता घोषणा
|
|-
|'''सेप्टेम्बरसन् १९९१ सेप्टेम्बर'''
|'कांग्रेसकाङ्ग्रेस अफ पिपल्स डिप्यूटीजडिप्युटीज' द्वारा सोवियतसोभियत सङ्घको विघटनको लागि मतदान
|
|-
|'''सन् १९९१ डिसेम्बर १९९१'''
|रूस, युक्रेन र बेलारूसका नेताद्वारा 'कमनवेल्थस्वतन्त्र अफराष्ट्रको इन्डिपण्डेन्टराष्ट्रमण्डल स्टेट' निर्माण।निर्माण
|
|-
|'''२५ डिसेम्बरसन् १९९१ डिसेम्बर २५'''
|[[मिखाइल गोर्बाचोभ]]द्वारा पदबाट राजनीमा।राजनीमा, अमेरिकाद्वारा स्वतन्त्र सोवियतसोभियत राष्ट्रलाई मान्यता प्रदान।प्रदान
|
|-
|'''२६सन् १९९१ डिसेम्बर १९९१२६'''
|रूसी सरकारद्वारा सोभियत सङ्घको कार्यालय सञ्चालन।सञ्चालन
|
|}
 
=== स्टालिन र द्वितीय विश्वयुद्ध ===
 
सन् १९२४ मा लेनिनको मृत्यु भयो र जोसेफपश्चा [[जोसेफ स्टालिन|स्टालिन]] सत्तामा आए।आएका थिए। उसले सोभियत सङ्घमा जबरदस्त औद्योगीकरण गरेगर्दै केन्द्रीकृत आर्थिक व्यवस्था बनाए।बनाएका थिए। [[कृषि]] र अन्य व्यवसायहरूको सामूहिकीकरण गरियो,गरिएपछि अर्थात्खेत खेततथा -जमिनजमिनहरू किसानहरूको निजी सम्पत्ति नभएरनभई राष्ट्रको सम्पत्ति भए भने त्यस माथि किसानहरूको गुट सरकारी निर्देशनमा काम गर्न लागे।लागेका थिए। यसै केन्द्रीकृत अर्थव्यवस्थालाई [[दोस्रो विश्व युद्ध|द्वितीय विश्वयुद्ध]]मा लडाई लड्नको लागि प्रयोग गरियो जसबाट सोभियत सङ्घको जीत भयो।भएको थियो। स्टालिनले आफ्नो शासनकालमा साम्यवादी पार्टीको धेरै जसो सदस्य र नेताहरूलाई अलग गरेर हत्या गरेपछि उनले सोभियत सङ्घको धेरै समुदायहरू माथि पनि अत्याचार गरे।गरेका थिए।
 
द्वितीय विश्वयुद्धमा शुरूमा तसुरुमा [[जर्मनी]] र सोभियत सङ्घमा एक सन्धी थियो जसको अन्तर्गत उनीहरूले [[पोल्यान्ड]]कोलाई आपसमादुई बाडेकाभागमा बाँडेका थिए भने [[क्रॅसि]]क्रोसी इलाकाक्षेत्रमा सोभियत सङ्घलाई प्राप्त भयो।भएको तरथियो। १९४१मासन् १९४१ मा जर्मनीले उल्टाएरयस सन्धिको विपक्षमा रहेर सोभियत सङ्घमा हमला गर्यो।गरेको थियो। यसबाट सोभियत सङ्घ [[मित्रपक्ष शक्ति]] (ऐलाईड शक्ति)को गुटमागुट [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[ब्रिटेन]]को साथ गयोगएपछि यस गुटले जर्मनीको विरुद्ध लड्यो।लडेेेको थियो। जर्मनी-सोभियत युद्ध धेरै नैनिकै भयंकरभयङ्कर थियो र यसमा २.७ करोड सोभियत नागरिकहरूको मृत्यु भयो।भएको तरथियो। अन्तमा सोभियत सङ्घ विजयी भयो रभएपछि पूर्वी [[युरोप|यूरोप]]को धेरै जसो देश (जस्तो कि पोल्यान्ड, [[हङ्गेरी|हङ्गेरी]], [[चेकोस्लोभाकिया]], [[रोमानिया]], [[बुल्गारिया]] र पूर्वी जर्मनी)मा उसको नियन्त्रण भयो।भएको थियो।
 
=== शीत युद्ध ===
द्वितीय विश्वयुद्धमा शुरूमा त [[जर्मनी]] र सोभियत सङ्घमा एक सन्धी थियो जसको अन्तर्गत उनीहरूले [[पोल्यान्ड]]को आपसमा बाडेका थिए र [[क्रॅसि]] इलाका सोभियत सङ्घलाई प्राप्त भयो। तर १९४१मा जर्मनीले उल्टाएर सोभियत सङ्घमा हमला गर्यो। यसबाट सोभियत सङ्घ [[मित्रपक्ष शक्ति]] (ऐलाईड शक्ति)को गुटमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[ब्रिटेन]]को साथ गयो र जर्मनीको विरुद्ध लड्यो। जर्मनी-सोभियत युद्ध धेरै नै भयंकर थियो र यसमा २.७ करोड सोभियत नागरिकहरूको मृत्यु भयो। तर अन्तमा सोभियत सङ्घ विजयी भयो र पूर्वी [[युरोप|यूरोप]]को धेरै जसो देश (जस्तो कि पोल्यान्ड, [[हङ्गेरी|हङ्गेरी]], [[चेकोस्लोभाकिया]], [[रोमानिया]], [[बुल्गारिया]] र पूर्वी जर्मनी)मा उसको नियन्त्रण भयो।
''मुख्य लेख : [[शीतयुद्ध|शीत युद्ध]]''
 
पूर्वी यूरोपमा आफ्नो नियन्त्रणको अधीन देशहरूको साथ सोभियत सङ्घले एक साम्यवादी सैन्य [[मित्रपक्ष]] बनायो,बनाएको थियो जसलाई वारसॉवार्सा सन्धी गुट (<small>Warsaw Pact</small>)कोगुटको नामबाट जानिन्छ।चिनिन्छ। यसको विपक्ष अमेरिकाको नेतृत्वमा पश्चिमी देशहरूको गुट थियो। दुबैदुवै विपक्षीहरूको बीच [[शीत युद्ध]] जारी रह्योरहेको जसमा दुबैमा सिधा लडाई त कहिल्यै भएन, तर दुबै परमाणु हथियार र मिसाइलहरूबाट शुसज्जित सधै विध्वंसकारी परमाणु युद्ध छिडने सम्भावनाको छायामा रहे।थियो।
===शीत युद्ध===
''मुख्य लेख : [[शीतयुद्ध|शीत युद्ध]]''
 
स्टालिनको मृत्यु पछिपश्चात् विभिन्न साम्यवादी नेताहरूमा सर्वोच्च नेता बन्ने खींचातानीखिचातानी भयो रभएपछि [[निकिता ख्रुश्चेभ|निकिता ख्रुश्चेव]] सत्तामा आए।आएका थिए। सत्तामा आएपछि उनलेख्रुस्चेभले स्टालिनको सबभन्दासबैभन्दा कठोर​ तानाशाही नीतिहरूलाई उल्टाईउल्टाएका दिए।थिए।
पूर्वी यूरोपमा आफ्नो नियन्त्रणको अधीन देशहरूको साथ सोभियत सङ्घले एक साम्यवादी सैन्य [[मित्रपक्ष]] बनायो, जसलाई वारसॉ सन्धी गुट (<small>Warsaw Pact</small>)को नामबाट जानिन्छ। यसको विपक्ष अमेरिकाको नेतृत्वमा पश्चिमी देशहरूको गुट थियो। दुबै विपक्षीहरूको बीच [[शीत युद्ध]] जारी रह्यो जसमा दुबैमा सिधा लडाई त कहिल्यै भएन, तर दुबै परमाणु हथियार र मिसाइलहरूबाट शुसज्जित सधै विध्वंसकारी परमाणु युद्ध छिडने सम्भावनाको छायामा रहे।
 
सोभियत सङ्घ अन्तरिक्ष अनुसन्धानमा सबभन्दासबैभन्दा अगाडि निक्लियो।निस्किएको थियो। सन् १९५७ मा उनले विश्वको सबभन्दासबैभन्दा पहिलो कृत्रिम उपग्रह [[स्पुतनिक-१|स्पुतनिक]] पृथ्वीको आसपास [[कक्षा (भौतिकी)|कक्षा]]मा पुर्याए।पुर्‍याएका थिए। सन् १९६१ मा सोभियत वायु-सैनिक [[युरी गागरिन|युरि गगारिन]] पृथ्वीबाट माथि अन्तरिक्षमा पुग्ने वाला सबभन्दासबैभन्दा पहिलो मानव बने।बनेका थिए।
स्टालिनको मृत्यु पछि विभिन्न साम्यवादी नेताहरूमा सर्वोच्च नेता बन्ने खींचातानी भयो र [[निकिता ख्रुश्चेभ|निकिता ख्रुश्चेव]] सत्तामा आए। उनले स्टालिनको सबभन्दा कठोर​ तानाशाही नीतिहरूलाई उल्टाई दिए।
 
सन् १९६२ मा [[क्युबा मिसाइल सङ्कट|क्यूबाई मिसाइल संकट]]मा अमेरिका र सोभियत सङ्घको बीच धेरैनिकै गम्भीर तनाव बन्यो रबनेेेेेेेेपछि उनीहरू परमाणु प्रलयको अबस्थामा पुगे,अवस्थामा तरपुगेका कुनैथिए। तरह यो संकट टल्यो।सन् १९७० को दशकमा सोभियत-अमेरिकी सम्बन्धमा तनाव कम भयोभएपनि तरसन् १९७९मा१९७९ मा जब सोभियत सङ्घले [[अफगानिस्तान]]मा हस्तक्षेप गर्दै त्यहात्यहाँ आफ्नो फौजसैनिक पठायोपठाएपछि तबयी दुई देश बीच सम्बन्ध धेरैबिग्रिन सुरु भएको बिग्रियो।थियो।
सोभियत सङ्घ अन्तरिक्ष अनुसन्धानमा सबभन्दा अगाडि निक्लियो। १९५७ मा उनले विश्वको सबभन्दा पहिलो कृत्रिम उपग्रह [[स्पुतनिक-१|स्पुतनिक]] पृथ्वीको आसपास [[कक्षा (भौतिकी)|कक्षा]]मा पुर्याए। १९६१ मा सोभियत वायु-सैनिक [[युरी गागरिन|युरि गगारिन]] पृथ्वीबाट माथि अन्तरिक्षमा पुग्ने वाला सबभन्दा पहिलो मानव बने।
 
=== सोभियत सङ्घको अन्तअन्त्य ===
१९६२ मा [[क्युबा मिसाइल सङ्कट|क्यूबाई मिसाइल संकट]]मा अमेरिका र सोभियत सङ्घको बीच धेरै गम्भीर तनाव बन्यो र उनीहरू परमाणु प्रलयको अबस्थामा पुगे, तर कुनै तरह यो संकट टल्यो। १९७० को दशकमा सोभियत-अमेरिकी सम्बन्धमा तनाव कम भयो तर १९७९मा जब सोभियत सङ्घले [[अफगानिस्तान]]मा हस्तक्षेप गर्दै त्यहा आफ्नो फौज पठायो तब सम्बन्ध धेरै बिग्रियो।
 
अफगानिस्तानमा सोभियत नियन्त्रणको बिरुद्दविरुद्ध विद्रोह र गृह युद्धगृहयुद्ध लगातार जारी रह्यो ररहँदै अन्तत: सन् १९८९ मा सोभियत फौजसैनिक त्यहाबाट बिना अपनात्यहाँबाट लक्ष्य पूरा नगरी फर्कीदेश फर्किएका आयो।थिए। देशमा आर्थिक संकटसङ्कट निरन्तर जारी रह्योरहँदा र विदेशी सम्बन्ध पनि पेचीलोपेचिलो रह्यो।बनेको थियो। अन्तिम सोभियत नेता [[मिखाइल गोर्बाचोभ|मिखाइल गोरबाचोभ]]ले देशमा ग्लास्नोस्त (<small>glasnost</small>) नामक राजनीतिक खुलापनको (<small>perestroika</small>) नामक आर्थिक ढाँचाको बदलनेबदल्ने नीतिको अन्तर्गत सुधार गर्ने कोशिश गरेगरेतापनि तरउनी विफल रहे।बनेका डिसेम्बर'थिए। सन् १९९१ माको डिसेम्बरमा उनको विचारधाराको विरुद्ध [[राज्यविप्लव]] (<small>coup d'etat</small>)को कोशिश भयोभएतापनि तरत्यसलाई त्योदबाइएको दबाईयो।थियो। यस घटना पछि सोभियत सङ्घ टूट्योविघटन भएको थियो र उसको १५ गणतन्त्र सबै स्वतन्त्र देशको रूपमा अगाडि आए।आएका थिए। सोभियत सङ्घको विघटन पश्चात् अन्तर्राष्ट्रिय सन्धीमासन्धिहरूमा [[रुस|रूस]]लाई सोभियत सङ्घको उत्तराधिकारीको मान्यता दिईयो।दिइएको थियो।
===सोभियत सङ्घको अन्त===
अफगानिस्तानमा सोभियत नियन्त्रणको बिरुद्द विद्रोह र गृह युद्ध लगातार जारी रह्यो र अन्तत: १९८९ मा सोभियत फौज त्यहाबाट बिना अपना लक्ष्य पूरा नगरी फर्की आयो। देशमा आर्थिक संकट निरन्तर जारी रह्यो र विदेशी सम्बन्ध पनि पेचीलो रह्यो। अन्तिम सोभियत नेता [[मिखाइल गोर्बाचोभ|मिखाइल गोरबाचोभ]]ले देशमा ग्लास्नोस्त (<small>glasnost</small>) नामक राजनीतिक खुलापनको (<small>perestroika</small>) नामक आर्थिक ढाँचाको बदलने नीतिको अन्तर्गत सुधार गर्ने कोशिश गरे तर विफल रहे। डिसेम्बर' १९९१ मा उनको विचारधाराको विरुद्ध [[राज्यविप्लव]] (<small>coup d'etat</small>)को कोशिश भयो तर त्यो दबाईयो। यस घटना पछि सोभियत सङ्घ टूट्यो र उसको १५ गणतन्त्र सबै स्वतन्त्र देशको रूपमा अगाडि आए। अन्तर्राष्ट्रिय सन्धीमा [[रुस|रूस]]लाई सोभियत सङ्घको उत्तराधिकारीको मान्यता दिईयो।
 
== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
"https://ne.wikipedia.org/wiki/विशेष:MobileDiff/1040487" बाट अनुप्रेषित