कर्मचारी संचय कोष



कर्मचारी सञ्चय कोष नेपालको सरकारी, निजी र सार्वजनिक क्षेत्र को कर्मचारीहरूको लागि हितकारी सञ्चयकोष हो। संचय कोष प्रणाली भित्र हाल निजामती, जङ्गी, प्रहरी शिक्षक, सार्वजनिक सस्थान तथा निजि क्षेत्रका कामदार तथा कर्मचारी समेत गरी करिव ५ लाख सञ्चयकर्ताहरू आबद्ध रहेका छन्। [१] कोषले यो सञ्चिति पूर्वाधार लगायतका विभिन्न क्षेत्रहरूमा लगानी पनि गर्दछ [२]कोषले बचतकर्ताहरूको बीच आफ्नो लाभ वितरित गर्दछ। [३]

Providient fund building

इतिहाससम्पादन

नेपालमा कर्मचारी संचयकोषको शुरुवात शैनिकसेवामा रहेकाहरूका लागि गरिएको थियो। बि. स. १९९१मा सैनिक द्रब्यकोषको स्थापना भयो। यसकोषको प्रभाबकारिता बृद्धि भएपछि बि.स. २००१ सालमा काठमाडौ उपत्यकाका निजामति कर्मचारीहरूका लागि निजामति प्रोभिडेन्ट फण्डको स्थापना भयो।

उद्देश्यसम्पादन

कर्मचारी सञ्चय कोष ऐन, २०१९ अनुसार नेपाल सरकार एंव संगठित संस्थाका कर्मचारीहरू र अन्य कर्मचारीहरूको निमित्त सञ्चय कोषको व्यवस्थापन गर्नु कोषको प्रमुख उद्देश्य रहेको छ।

दुरदृष्टीसम्पादन

राष्ट्रिय सामाजिक सुरक्षण प्रदायकको अग्रणी भूमिकाद्वारा कोषलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको सामाजिक सुरक्षण संस्थाको रूपमा स्थापित गर्ने। राष्ट्रिय सामाजिक सुरक्षण प्रदायकको अग्रणी भूमिका निर्वाह गरी कोषलाई अन्तर्राष्ट्रियस्तरको सामाजिक सुरक्षण संस्थाको रूपमा स्थापित गर्ने कोषको दुरदृष्टि रहेको छ ।

सञ्चय कोष र सामाजिक सुरक्षण सुविधाहरूको सुव्यवस्थापनद्वारा सञ्चयकर्ताहरूलाई सामाजिक सुरक्षणको प्रत्याभूति दिई कोषलाई सन्तुष्ट सञ्चयकर्ताहरूको ठूलो परिवार ( A happy big family of satisfied members ) वनाउने दीर्घकालीन लक्ष्यलाई मध्यनजर गरी सञ्चयकर्ताहरूको सन्तुष्टिलाई नै कोषको मुख्य संकल्पको रूपमा प्रतिबध्दता जनाएको छ । कोषको रणनीति तथा कार्यनीतिमा पनि सञ्चयकर्ता सेवाको प्रभावकारिताको अभिवृद्धि गर्ने, सञ्चयकर्ता सन्तुष्टि सर्वेक्षणका आधारमा सञ्चयकर्ता गुनासो व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाई सेवा प्रवाह प्रक्रियामा सुधार गर्ने कुरा उल्लेख गरिएको सन्दर्भमा कोषले सञ्चयकर्ताहरूको हितलाई प्राथमिकतामा राखी अघि बढेको देखिन्छ ।

सङ्गठनात्मक संरचनासम्पादन

नेपालमा भविष्य निधि (provident fund)योजना को इतिहास राणा शासन कालमा सैनिक द्रव्य कोष (सेना प्रोविडेंट फंड) को स्थापना संगै अस्तित्व मा आयो जब १९३४[४]

यो योजना आफ्नो सेवानिवृत्ति पछि सेना कर्मियहरूलाई वित्तीय कठिनाइहरु को सामना गर्न को लक्षयसँग शुरू भएको थियो। यस योजना को तहत सेना कर्मचारी सैनिक द्रव्य ( Drabya) कोष मा उनको भविष्य निधि (पीएफ) खाता मा आफ्नो तलव(वेतन) को एक निश्चित प्रतिशत योगदान गर्न को लागि आवश्यक थियो।

एक दशक पछि यस योजनासँग नै सिविल सेवाको कर्मचारीहरूलाई गर्न सामेल गरी विस्तृत गरिएको थियो। Nijamati भविष्य निधि नामक एक अलग सङ्गठन काठमाडौँ को भित्र काम सिविल सेवकहरूको लागि योजना को प्रबंधन गर्न को लागि १९४४ मा स्थापित भएको थियो।

१९४८ मा यस योजना को कवरेज नेपाल को राज्य को बाहिर को माध्यम ले काम पुरा सिविल सेवकहरूको लागि कवरेज प्रदान गर्न को लागि बढाइएको थियो।

१९५९ मा, कर्मचारी भविष्य निधि विभाग अर्थ मंत्रालय को अन्तगर्त स्थापित भएको थियो। यस विभाग सैनिक द्रव्य(Drabya) कोष र Nijamati भविष्य निधि दुवै को प्रबंधनसँग सौंपा गएको थियो। यससंग नै यस योजना को दायरा पुलिस सहित सबै सरकारी कर्मचारीहरु लाई संलग्न गर्न को लागि बढाइएको थियो।

तीन साल कर्मचारीहरु को स्थापना पछि भविष्य निधि विभाग, "Karmachari Sanchaya कोष (या कर्मचारी भविष्य निधि) अधिनियम" नामक एक विशेष अधिनियम वर्ष १९६२९(वि सं २०१९) मा एेन ल्याइयको थियो। त्यसै वर्ष वर्तमान Karmachari Sanchaya कोष (केएसके), या अङ्ग्रेजी मा कर्मचारी भविष्य निधि (employees provident fund), एक स्वायत्त भविष्य निधि सङ्गठन को रूप मा अधिनियम को ?रूपमा स्थापित भएको थियो।

कर्मचारी संचयकोष (कर्मचारी भविष्य निधि )को स्थापना पछि तत्कालीन सैनिकद्रव्य (Drabya) कोष, र निजामति प्रोभिडेन्ट फण्ड(Nijamati भविष्य निधि ) भविष्य निधि विभाग epf(कर्मचारी संचयकोष) मा विलय गरइयो.[४]

यो पनि हेनुहोस्सम्पादन

सन्दर्भ सामग्रीहरूसम्पादन

  1. Employees Provident Fund launches tele-fund My Republica
  2. EFFECTIVE & EFFICIENT UTILIZATION OF CONTRACTUAL SAVINGS Government of Nepal, Ministry of Finance
  3. Employees Provident Fund brings new scheme The Himalayan Times
  4. ४.० ४.१ Employee Provident Fund Nepal's Website

बाह्य कडीहरूसम्पादन